Er þetta leiðin sem við viljum vera á?

Fyrir rúmum 70 árum lauk seinni heimstyrjöldinni. Meðan á henni stóð leyfði ekki af að þjóðin okkar, hefði í sig og á. Siglingar með nauðsynjavöru frá Evrópu urðu hættulegar og gamlar viðskiptaþjóðir áttu nóg með sig. Þótti reyndar gott að fá fisk og var mörgum mannslífum fórnað í baráttunni við að koma honum á markað og fá eitthvað í staðinn, sem eyþjóðina vanhagaði um. Þjóð sem þá var mun fámennari en nú er og þjóðfélagið allt vanmáttugra en það sem við þekkjum. Kröfurnar voru líka minni og mörgum þótti gott ef þeir komust af frá einum degi til annars og höfðu í sig og á. Ekki var farið fram á mikið meira.

Nú er öldin önnur. Þjóðin fjölmennari, kröfurnar meiri, innviðirnir sterkari og svo virðist sem allt sem áður var, sé gleymt. Enginn, eða a.m.k. fáir, hugsa um matvælaöryggi, samgönguöryggi, né birgðastöðu nauðsynjavara: s.s. olíu, kornvöru o.s.frv.

Flutningaskipin, sem þjóðin lagði svo mikið á sig til að eignast í byrjun 20. aldar, teljast vera í íslenskri eigu, en samt sigla skipin öll undir erlendum fánum. Kornbirgðir til manneldis eða eldis búfénaðar eru nær engar, eldsneytisbirgðir sömuleiðis og áfram mætti telja. Lifað er frá degi til dags.

Stjórnvöld virðast telja matvælaframleiðslu í landinu vera aukaatriði, því allt eins megi flytja slíkan hégóma inn frá útlöndum. Kaupmennirnir muni sjá um það! Og til eru þeir sem eru svo sterkir í trú sinni á frelsi í viðskiptum, að þeir telja að það sé matvælaframleiðslu í landinu til góðs að þjarma sem mest að henni. Vitna í því efni til þess hve garðyrkjubændum hafi vegnað vel eftir að innflutningur á grænmeti var gefinn frjáls. Taka ekki með í þá jöfnu, hvað gert var til að jafna aðstöðumun garðyrkjubænda þegar svo var komið.

Telja jafnvel að Ísland geti gengið inn í Evrópusambandið án nokkurra skilyrða. Svo eru aðrir sem í orði eru andsnúnir inngöngu í það samband en gera síðan samninga við það sama samband, sem grafa undan matvælaframleiðslu þjóðar sinnar og telja það horfa til framfara! Vilja og stefna að því lækka tolla einhliða, svo sem nýlegt dæmi sannar varðandi (sér!)osta. Hika ekki við að greiða innlendri framleiðslu hvaða högg sem er til að fá ímyndaðri þörf sinni fullnægt.

Hvert erum við komin, þegar fólkið sem við veljum til að fara með stjórn lands og þjóðar hugsar ekki um hag þjóðarinnar sem því er treyst fyrir? Paufast um í kyrrþey við að prjóna saman tollasamninga við viðskiptasamband sem viðkomandi segist í orði ekki vilja neitt með hafa? Trommar upp allt að því í danssporum í beina útsendingu frétta til að lýsa því yfir að samningurinn sem hann var að undirrita sé allra meina bót og að nú skuli allir vera kátir! Og þá væntanlega líka þeir sem sjá tilveru sinni ógnað með óvæntum hætti. Þegar sá hinn sami lýsir því yfir í ræðu á degi sjómanna, að nú ætli hann að sjá til þess að íslensk flutningaskip fari undir íslenskan fána? Gerir síðan ekkert í málinu og er enn árum síðar samgönguráðherra og ekkert spyrst til málsins sem hann talaði svo fjálglega um fyrir nokkrum árum?

Samfélag okkar er margfalt sterkara, ríkara og upplýstara en það var þegar þjóðin var að stíga sín fyrstu skref inn í fullveldi.

Hyldýpið sem er milli almennings og nýrrar og gamallar yfirstéttar, kvótagreifa og tortólufólks og panama, nýríkra leigugróssera og fjármálafursta og örsnauðs fólks sem tæpast á í sig, og á ekki þak yfir höfuðið og stendur jafnvel í biðröðum í von um að fá eitthvað gefins að borða er svo yfirþyrmandi að engu tali tekur.

Við erum komin svo langt að þetta þarf örugglega ekki að vera svona.

Bændum brugðið

23. mars kl. 11.05

Þeim varð mörgum illa við bændunum sem hlustuðu á frjálshyggjuboðskap Kristjáns Þórs Júlíussonar er hann ávarpaði Búnaðarþing á dögunum. Svona álíka mikið brugðið og þegar flokksbróðir hans Pálmi Jónsson skellti á 200% kjarnfóðurskatti á einni nóttu hérna um árið.

Þá trúðu spekingarnir því, að með því að breyta íslensku grasi í köggla yrði það að kröftugum fóðurbæti og myndi reynast kúnum líkt og erlent kornfóður. Vitanlega gekk það ekki eftir og það vissu kúabændur, en það var annað og fleira sem lá undir steini.

Hugmyndin var nefnilega að ganga á milli bols og höfuðs á þeim vísi að fjölbreytni sem til var að verða í kjötframleiðslu á þessum tíma með tilkomu alifugla og svínakjötsframleiðslu. Í framhaldinu var síðan búið til umfangsmikið endurgreiðslu- og útreikninga skrímsli sem plantað var niður í höfuðstöðvum Bændasamtakanna. Sem betur fer er það allt saman liðin tíð og til þess eins í dag að læra af: víti til varnaðar.

Það sem bændur standa frami fyrir þessa mánuðina, er annars vegar svokallaður EFTA dómur sem gengur út á að kaupmönnum sé heimilt að flytja inn ferst kjöt, egg og mjólkurvörur, og hins vegar tollasamningur (a.m.k. stundum kenndur við Sigurð Inga Jóhannsson), frá 2015 sem gerður var til að liðka til fyrir sölu á kindakjöti.

Samningurinn gefur stórlega auknar heimildir til innflutnings á kjúklingakjöti, nautakjöti, svínakjöti og ýmsum mjólkurvörum inn til Íslands, í skiptum fyrir auknar heimildir fyrir kindakjötsútflutning frá Íslandi til Evrópusambandsins. Samningur þessi er að því leiti til marklaus, að ekki reynist vera til sá markaður í ESB fyrir kindakjöt, sem greitt getur framleiðslukostnað þeirrar kjöttegundar hér á landi. Það var reyndar vitað fyrir, þannig að gera má ráð fyrir að annað hafi hangið á kjötspýtu Sigurðar en látið var í veðri vaka. Hvað það var er hins vegar ekki með öllu ljóst og hvort hann var að þóknast versluninni með þessum samningi eða einhverju öðru verður ekki reynt að útskýra hér. Hins vegar muna margir eftir því þegar hann mætti óvænt í beina útsendingu á fréttum Ríkissjónvarpsins og tilkynnti að nú ,ættu allir að vera hressir‘, eins og hann mun hafa orðað það.

Það er ekki nýtt að íslenska stjórnmálamenn dreymi um að að selja kindakjöt úr landi með þokkalegum árangri. Sagan greinir frá óralöngu basli í þá veru langt aftur í tímann, og ef að líkum lætur má gera ráð fyrir að um ókomna tíð muni það þykja vænlegt til hagsældar fyrir íslenska þjóð að greiða með slíkri framleiðslu til útlendinga. Viðhorfið hefur lengst af verið að gott ráð við atvinnuvanda dreifbýlisins sé að framleiða kindakjöt og hefur þá engu skipt hvort markaður væri til fyrir framleiðsluna eða ekki.

Sauðfjárbændur hafa ítrekað bent á að finna þyrfti aðra lausn á byggðavandanum og stungið upp á ýmsum áhugaverðum verkefnum sem þeir gætu tekið að sér eins og s.s. skógrækt, umsjón með hálendinu, aðstoð við ferðamenn, viðhald girðinga o.fl. Á þær raddir hefur ekki verið hlustað.

Síðustu ár hefur kjötmarkaður verið í þokkalegu jafnvægi með þeirri undantekningu að umframframleiðsla hefur verið á kindakjöti sem nemur um þriðjung af framleiðslu. Nú er búið að finna lausn á þeim vanda, þar sem búið er að koma upp sérstakri stofnun á vegum ríkisins til að koma því kjöti til útlanda með góðu eða illu. Þar er því haldið á lofti sem dæmi um ágæti íslenskra búskaparhátta að sauðkindin hafi ráfað óheft um landið síðan árið 874. Finnst sumum sem sú fullyrðing standist ekki með öllu, og öðrum að hægt væri að halda ýmsu jákvæðara á lofti um þá skepnu sem öðrum fremur hefur haldið lífinu í mönnum í landinu á liðnum öldum. Hvað sem því líður, þá er íslenskt lambakjöt til sölu nú orðið vítt og breitt um heiminn og allt til Japan. Slíkur er krafturinn í þessari útbreiðsluherferð að menn mundu vart depla auga, þó af því fréttist, að hið ágæta lambakjöt væri orðin gjafavara í Nýja Sjálandi og Ástralíu. Það yrðu þá kannski kaup kaups, því þaðan er flutt kjöt handa hungruðum Íslendingum að naga i sig á jólahlaðborðum.

En blikur eru á lofti, því nú stefnir í að inn verði fluttar landbúnaðarafurðir sem ekki þurfa að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til íslensku framleiðslunnar, hvorki varðandi hreinleika né aðbúnað eldisdýra.

Þetta finnst núverandi ráðherra landbúnaðarmála vera bara harla gott og leggur til, að bændur skuli taka sér tak, standa sig í samkeppninni, nota sér útflutningstækifærin og muna að varan þeirra sé svo afbragðs góð, að útlendingar muni standa í röðum til að kaupa íslensku landbúnaðarframleiðsluna. Svona tala þeir sem staðið hafa í því áratugum saman að greiða af almannafé vegna útflutnings á kjöti til Evrópu og Ameríku og nú Asíu.

Nú eru sem sagt komnir aðrir tímar með blóm í haga fyrir alla aðra landbúnaðarframleiðslu; ekkert vandamál að flytja út allt hvað heita hefur: kjúklingakjöt, svínakjöt, nautakjöt og mjólkurafurðir hverskonar!

Engu máli skiptir, þó allur tilkostnaður sé mun meiri á íslensku framleiðslunni. Kröfurnar meiri, sýnatökur ítarlegri, kostnaður vegna öflunar erfðaefnis margfaldur, fóðurkostnaður hærri, bústofnarnir sumir afurðaminni, aðbúnaðarkröfur meiri og tryggingasjóður enginn, o.s.frv.

Allt skiptir þetta engu máli, því að mati ráðherrans er tilveran ámóta einföld og bankastjórans um árið sem hrópaði: Sjáið þið ekki snilldina? Og ráðherrann bætir við: Sjáið þið ekki tækifærin? Heimurinn liggur að fótum ykkar!

Auðvitað veit ráðherrann að erlendir ætla að flytja það eitt út, sem þeir þurfa helst að losna við og nóg er af í augnablikinu hjá þeim.
Sú var tíð að dönskum kaupmönnum var kennt nær allt illt. Nú eru þeir ekki lengur til staðar og það eru innlendir sem vilja flytja inn niðurgreidda afgangsframleiðslu erlendis frá og engu skiptir hvernig þeirri íslensku mun reiða af. Og íslenskir ,,stjórnmálamenn“ dingla með.

Hvað við tekur þegar erlendir eru ekki lengur aflögufærir, skiptir þá engu máli sem ekki nenna að hugsa fram fyrir tærnar á sér, en ólíklegt er, að þá muni hagsmunir eyþjóðar í ballarhafi verða hafðir í fyrirrúmi.

Líklegra en ekki að spurt verði sem svo: Af hverju framleiðið þið ekki það sem þið getið af landbúnaðarvörum til að uppfylla þarfir þjóðarinnar? Vissuð þið ekki að þið byggjuð á eyju langt frá öðrum landbúnaðarþjóðum?

Hugsanlega kæmi síðan til viðbótar: Þið eruð reyndar svo fá að við getum vel bætt þessu á okkur, en nú verðið þið að greiða uppsett verð. Það verð sem það kostar að framleiða vöruna.

Við ætlum nefnilega ekki lengur að fara þá leið sem þið hafið farið: að greiða niður matvöru í aðrar þjóðir.

Landbúnaður á tímamótum?

15. febrúar kl. 9.43

Fyrir um 20 árum var skorin upp herör gegn campfylobacter í kjúklingakjöti á markaði á Íslandi og ótrúlega fljótt náðist markverður áraangur í því efni. Sú barátta hefur alla tíð verið samstarfsverkefni dýralækna (MAST) og bænda og hefur borið árangur sem tekið hefur verið eftir víða um heim og vísindamenn annarra landa hafa m.a. komið í heimsóknir til Íslands til að kynna sér.
Matvælastofnun hefur vakið athygli á, að gera má ráð fyrir að það starf hafi verið unnið fyrir gíg, ef sú verður raunin að opnað verði fyrir innflutning á fersku (ófrosnu) kjúklingakjöti frá Evrópu (EES).

http://mast.is/frettaflokkar/frett/2018/02/12/Adgerdir-gegn-kampylobakter-i-kjuklingum-i-Evropu/

Fyrir liggur að í þeim tilgangi, að fá innflutningskvóta fyrir kindakjöt frá Íslandi til Evrópusambandsins, var samið um að ESB fengi aukinn tollkvóta á ýmsum kjötvörum, m.a. kjúklingum til Íslands.

Þessar ,,fórnir“ á afurðum íslensks landbúnaðar, fyrir væntan markað fyrir kindakjöt, virðast vera dæmdar til að mistakast, því ljóst er að enginn markaður er til í Evrópu sem skilað getur kostnaðarverði framleiðslunnar sem er á þeirri afurð hér á landi.
Samningurinn er augljóslega mislukkaður og íslenskum landbúnaði skaðlegur og það þó ekki komi til þess að farið verði að flytja inn ferskt kjöt af nýslátruðu til landsins. Sem líklegt er að af verði miðað niðurstöðu EFTA dómstólsins.

http://www.eftacourt.int/fileadmin/user_upload/Files/Cases/2015/17_15/17_15_Judgment_IS.pdf

Segja má að hreinleiki íslensku afurðanna sé einstakur á heimsvísu. Það kostar hins vegar sitt og mörgum finnst það t.d. langt gengið að skima fyrir öllum afbrigðum af Salmonellu eins og gert er hérlendis og aflífa eldishópa sem reynast smitaðir. Finnst sem svo: að nægjanlegt væri að gera eins og ,,hinir“ að skima fyrir um 1000 sinnum færri tegundum og láta þar við standa.

Formaður Bændasamtakanna hefur ítrekað bent á að bændur í Evrópusambandinu búi við tryggingasjóð sem bæti tjón sem þarlendir bændur verða fyrir, en að slíkur sjóður sé ekki til hér. Það er augljóst að gríðarlegur aðstöðumunur felst í því að fá tjón að mestu bætt ef til þess kemur.

Verði niðurstaðan sú að innflutningur hefjist á fersku kjöti af öllum tegundum, nema náttúrulega kindakjöti (því íslenskur markaður er yfirfullur af því), þá blasir við gjörbreytt landslag fyrir landbúnað í landi okkar.

Sé það ætlun stjórnvalda að búa svo um, að til landsins verði flutt inn kjöt og kjötafurðir sem framleiddar eru við margfalt minni kröfur og minni tilkostnað en íslenskum bændum er ætlað, þarf það að koma skýrt og greinilega fram.

Ef það er einlægur ásetningur að standa þannig að málum, þá er margt í landbúnaði á Íslandi sem taka þarf til endurskoðunar, því varla getur það verið að bændum sé ætlað að keppa við landbúnað sem í mörgu tilliti býr við betri skilyrði en hér eru.

Hér eru nokkur atriði sem verður að hafa í huga.

a) Landbúnaður líkt og flestir atvinnuvegir hérlendis, býr við mun hærri fjármagnskostnað til fjárfestinga og rekstrar, en gerist í
þeim löndum sem honum er ætlað að keppa við.
b) Gerðar eru í mörgum atriðum mun meiri kröfur um aðbúnað búfénaðar.
c) Bændur innan ESB njóta margvíslegra styrkja til að mæta þeim aðbúnaðarkröfum sem þó eru gerðar, hér þekkist það ekki
nema í einstökum tilfellum og sérvöldum búgreinum.
d) Íslenskir bústofnar eru flestir afkastaminni til framleiðslu afurða en þeir erlendu.
e) Rándýrar sóttvarnir valda verulegum kostnaðarauka í íslenskum landbúnaði.
f) Afar kostnaðarsamt er að afla og halda við erfðaefni hér á landi.
g) Aðdrættir aðfanga eru dýrari vegna fjarlægðar landsins frá öðrum löndum.
h) Markaðurinn er bæði smár og grunnur.
i) Framleiðsluferillinn í landbúnaði er langur og því getur verið afar afdrifaríkt að teknar séu skyndiákvarðanir sem gjörbreyta
rekstrarumhverfi greinarinnar.

Þessi atriði og vafalaust mörg fleiri þarf að hafa í huga, ef ætlunin er að etja íslenskum landbúnaði út í ,,frjálsa“ samkeppni við
innflutning af þessu tagi.

Þá er ónefnt hvort ekki yrði illa komið fyrir þjóð okkar ef atvinnugrein, grein sem er stunduð til fæðuöflunar, legðist að stórum hluta niður.

Það er örugglega engri þjóð til góðs að treysta að mestu leiti á matvælaframleiðslu annarra þjóða og það eykur ekki fæðuöryggi hennar.

Því hlýtur að vera réttast að ganga hægt um gleðinnar dyr í þessu efni og alls ekki þannig að valdi tjóni sem torvelt getur orðið að bæta.

Það er tiltölulega fljótlegt að leggja landbúnað í rúst og örugglega margfalt fljótlegra en að byggja hann upp að nýju ef illa tekst til.

Höfum það í huga.