Nú þegar það liggur fyrir að hafinn verður innflutningur á ófrystu kjöti, væntanlega með næsta hausti, þá verðum við bændafólk að hefja baráttu fyrir að samkeppnisstaðan verði jöfnuð.

Gera má ráð fyrir að kaupmenn sem inn muni flytja ófryst kjöt, muni leggja sig fram um að flytja inn gæðavöru með tiltölulega lítilli álagningu, til að hún seljist bæði fljótt og vel. Það getur sem sé verið að nú sé komið að því að kaupmennirnir okkar muni fórna sér sem aldrei fyrr, fyrir hugsjónina um að geta uppfyllt allar þær kröfur og þarfir sem þeir telja að neytendur geri til lífsins.

Ljóst er að kröfur til framleiðenda milli Íslands annars vegar og EES landanna hins vegar eru ójafnar. Hvernig þau mál liggja þurfa Bændasamtökin og búgreinafélögin að láta greina sem fyrst. Vísir að slíku starfi var unninn þegar verið var að innleiða nýjar velferðarreglugerðir um aðbúnað eldisdýra. Ekki voru mér vitanlega unnar ítarlegar skýrslur um málið, en þó man ég að ýmislegt kom í ljós sem svo sannarlega skekkir stöðuna.

Það kom sem sé á daginn, að þegar innleiðing hertra reglugerða átti sér stað í Evrópulöndunum, þá var með réttu litið svo á að verið væri að þrengja rekstrarskilyrðin frá því sem áður var. Það var m.ö.o. talið að ekki væri eðlilegt að bændur sem hefðu byggt og efnt til rekstrar við ákveðin rekstrarskilyrði þyrftu að taka því, að þeim skilyrðum væri breytt á þann veg að leggja þyrfti í kostnað til að bæta úr, án þess að samfélagið, sem skilyrðunum breytti, legði sitt að mörkum til að bæta bændunum það upp.

Hér gerðu stjórnvöld náttúrulega ekkert í þessa vegu, nema ef tína skildi til, að Ríkið snýtti úr annarri nösinni örlítilli glyrnu til að bæta svínabændum upp úreldingu svínahúsa. Ekkert var lagt til annarra búgreina svo mér sé kunnugt og alla vega ekki til þeirrar greinar sem ég þekki best, þ.e. kjúklingaræktinni.

Auk þess má nefna það sem fyrrverandi formaður Bændasamtakanna Sindri Sigurgeirsson hefur verið óþreytandi að benda á, að íslenskir bændur búa ekki við tryggingasjóð sem hleypur undir bagga ef þeir verða fyrir áföllum, utan hvað sauðfjárbændur sem eru að takast á við riðu fá framlag úr ríkissjóði. Bændur í EES löndunum munu hins vegar búa við slíkan sjóð.

Fleira er það sem taka þarf tillit til, eins og t.d. það, að bústofnarnir okkar eru afkastaminni til kjötframleiðslu a.m.k. bæði í nautgriparækt og sauðfjárrækt. Auk þess sem mun erfiðara er að rækta korn til eldis hérlendis en á meginlandinu.

Sumir stjórnmálamenn virðast trúa því (t.d. sá sem gerði tollasamninginn um innflutning á kjöti 2015), að íslenskum bændum sé ekkert að vanbúnaði að flytja út kjöt til Evrópu til að selja þar í samkeppni við þarlenda bændur.

Fátt er fjær sanni og það verður að vera lágmarkskrafa að þeir sem slíku halda fram, vinni þá af heiðarleika að því að jafna sem unnt er aðstöðuna. Eins og kunnugt er, þá er það ekki nema ein búgrein sem nýtur þeirra forréttinda að ríkið stendur í umtalsverðum umsvifum til að flytja út afurðir hennar. Það eru hins vegar fallvölt forréttindi sem byggjast á vilja stjórnvalda til að nota greinina m.a. til byggðasjónarmiða.

Á slíkt er vart að treysta, ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara og það sem þykir gott í dag, getur breyst eins og hendi sé veifað og getur þótt miður gott með nýjum mönnum í ráðherrastólum.

Um ,,veggjöld”

27. janúar kl. 10.53

Í héraðsblaðinu Suðra 10/01/2019, fjallar ritstjórinn um fyrirhugaða álagningu veggjalda. Í greininni rekur höfundur hvernig innheimtu er hagað núna, að af þeim um 50 milljörðum sem innheimt eru af bifreiðum og eldsneyti [öðrum en rafbílum] skila sér ekki nema um 25.000 milljónir til Vegagerðarinnar. Bendir einnig á að verði að auki tekin upp innheimta sú sem fyrirhuguð er í formi ,,veggjalda” verði um tvísköttun að ræða og að það verði ,,hluti landsmanna [sem] yrði sérstaklega fyrir ranglætinu”.

Ljóst er að fyrirhuguð veggjöld er skattheimta þeirrar gerðar sem leiðir síður en svo til tekjujöfnunar í samfélaginu; leggst jafnt á háa sem lága og gefur engum grið, líkt og eldsneytisskattarnir gera. Þá má líka flestum vera ljóst að það eru ekki hinir efnaminni sem rokið geta til og endurnýjað bíla sína með nýjum og eyðsluminni bifreiðum.

Þetta eru sem sagt afleitar hugmyndir sem augljóslega eru hristar fram úr ermi Sjálfstæðismanna. Þar á bæ er enginn sérstakur áhugi á samfélagi sem jafnar kjör og aðstöðu fólks óháð efnahag.

Vel má hugsa sér aðstæður sem réttlæta myndu veggjöld eins og núverandi samgönguráðherra hefur reyndar bent á. Aðstæður sem eru þannig, að fólk myndi hafa val: gæti valið gjaldskylda leið, líkt og var í Hvalfirði og hinsvegar aðra, sem lögð og fjármögnuð hefði verið með hefðbundnum hætti; jafnvel til umferðarjöfnunar t.d. í þéttbýli.

Ekki eins og fram hefur komið m.a. hjá Jóni Gunnarssyni formanni Samgöngunefndar, að veggjöld yrðu lögð á til einhverskonar vesællar tilraunar til að einangra höfuðborgarsvæðið í skattalegu tilliti. Hugmyndir sem virðast ganga út á að skattpína þau sem á suðvesturhorninu búa langt umfram aðra landsmenn.

Það er því líkast sem enn sé glóð í þeim glæðum sem áður glóðu, þegar gamla bændasamfélagið agnúaðist út í ,fólkið á mölinni’. Viðhorf sem virðist lifa góðu lífi í afstöðu sumra Framsóknarmanna utan af landsbyggðinni og birst hefur m.a. í hugmyndum um að taka skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg.

Orkumálastjóri ritaði ágæta grein á dögunum, sem nokkuð hefur farið fyrir brjóstið á a.m.k. sumum þeirra sem telja sig vera vini umhverfisins meiri og mikilvægari, umfram það sem gerist og gengur.

Nokkur athyglisverð atriði koma fram í greininni sem vert er að halda til haga og ég ætla að leyfa mér að tína nokkur til hér:

1) Í greininni er þess geti að fram sé kominn efnarafall sem skilar 163 ha.

2) Að augu manna séu að opnast fyrir nýtingu lággildrar varmaorku og jarðhita.

3) ,,Það er rangt, sem haldið hefur verið fram, að rafmagnsframleiðsla okkar sé ótengd Evrópu. Við erum í samkeppni við önnur Evrópulönd um fjárfestingar í nýjum orkukrefjandi iðnaði og vörur sem eru framleiddar með íslenskri raforku fara inn á Evrópumarkaðinn í skjóli þeirra tollafríðinda sem við njótum innan EES. Þess vegna fylgist Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, grannt með fjárfestingum í virkjunum og flutningsvirkjum til þess að tryggja að einstök fyrirtæki séu ekki að fá óeðlilegar ívilnanir og fyrirgreiðslu sem líta má á sem ríkisstyrk. Meðan við viljum eiga þennan aðgang að mörkuðum Evrópusambandsins verður viðskiptalegt umhverfi á Íslandi að vera sambærilegt við það sem gildir í aðildarlöndunum. Það gildir líka um framleiðslu, sölu, flutning og dreifingu á raforku.”

4) ,,Söguleg gögn segja okkur að raforkuframleiðsla til stórnotenda skapi útflutningsverðmæti upp á 25 milljarða króna á ári. Til samanburðar þá var útflutningsverðmæti sjávarafurða árið 2017 um 197 milljarðar króna. Það er því frekar auðvelt að greina hvaða hagvaxtarmöguleika við erum að útiloka með friðun einstakra virkjunarkosta.“

Í lok greinarinnar stingur höfundur upp á að menn panti ætíð rafmagnsbíl ef þeir panti sér leigubíl. Það gerir hann væntanlega í þeirri trú að um umhverfisvænan samgöngumáta sé að ræða. Vel getur verið að það sé rétt, en um það er deilt. Því hefur verið haldið fram að ekki sé allt sem sýnist í því efni, að umhverfismengunin við framleiðslu slíkra bíla sé umtalsvert meiri en við bensín og dieselbíla og það svo, að hin vistvæna orka sem notuð sé á rafbílana dugi ekki til að vinna á móti þeirri mengun sem af framleiðslu þeirra stafar.

Hins vegar er ekki um það deilt að sú vegalegnd sem hægt er að fara á rafbílum á hverri hleðslu, er til muna minni og að það tekur meiri tíma að hlaða rafbílinn en að dæla eldsneyti á þá sem það nota.

Höfundur stingur upp á að ef maður ætli til Egilstaða frá Reykjavík með leigubíl, ætti viðkomandi að panta sér rafbíl.

Hætt er við að slíkt ferðalag gæti orðið bæði tafsamt og leiðigjarnt, nema að viðkomandi hafi sérstaka ánægju af að dvelja á hleðslustöðvum fyrir rafbíla. Fyrir nú utan það, að tæplega er líklegt að pöntun leigubíla til slíkra langferða sé almenn.

Suðurlandsvegur

30. desember 2018

Hörmulegt slys á Suðurlandsvegi hefur enn einu sinni komið af stað umræðu um ástand þessa mannvirkis. Brýr eru gamlar og margar einbreiðar, vegurinn er mjór og kantar á slitlagi víða brotnir. Vegurinn er ójafn og missiginn og seint er gert við holur sem myndast þegar brotnar upp úr slitlagi.

Viðhald og endurbætur á veginum allar götur frá Keflavíkurflugvelli og austur um Suðurland, hefur verið vanrækt um margra ára bil. Ekki hefur verið lokið við tvöföldun vegarins frá flugvellinum og til Hafnarfjarðar og ekki bólar á breikkun frá Rauðavatni að Sandskeiði og enn er ekki byrjað á breikkun milli Hveragerðis og Selfoss, sem er alræmdur slysakafli. og ný brú yfir Ölfusá er enn einungis á umræðustigi.

Á þessari leið er flest það sem ferðamennirnir virðast sækja í að sjá og njóta, og það eru þeir sem hafa dregið þjóðarbúið upp úr því feni sem draumóralið Framsóknar og Sjálfstæðisflokks ruddu því ofaní – óvart og óviljandi(!) – það var aldrei ætlunin: stefnan var sett á fjármálamiðstöð Norður- Atlantshafsins.

Ástand þessa samgöngumannvirkis er til skammar og sýnir hvernig viðhorf stjórnmálamanna hefur verið til þeirrar samgönguæðar sem einna mest mæðir á vegna ferðamannastraumsins.

Sé það ásetningur að halda veginum í þessu ástandi, í þeirri von að það flæmi ferðamennina ,,eitthvað annað“, væri hreinlegast að gefa það opinberlega út.

Þó þeir sem valist hafa til að stjórna landinu síðustu árin, haldi kannski að hægt sé að dreifa straumi ferðamannanna með því að vanrækja vegakerfið þar sem álagið er mest, þá vita flestir aðrir að þannig virkar þetta ekki.

Ferðamennirnir fara þangað sem það er sem þá langar til að sjá. Borða það sem þá langar til að borða. Gista þar sem þeir finna sér viðunandi gistingu. Rétt eins og flestir ættu að kannast við frá sjálfum sér.

Er það ekki þannig sem við viljum hafa það þegar við förum til annarra landa, að skoða það sem okkur langar til að sjá, fara þar um sem við þurfum að fara til að komast á þá staði sem við æskjum og velja síðan gistingu eftir smekk og aðstæðum?

Um veggjöld

29. desember 2018

Hugmyndin um innheimtu veggjalda gengur að mörgu leiti illa upp og engar trúverðugar útfærslur á hugmyndinni hafa komið fram. Sést það vel, ef hugsað er um það sem þarf að gera í dreifðum byggðum.

Að hægt verði að leysa vanda Landeyjahafnar með slíkum gjöldum (sem ég hef séð nefnt í umræðunni) er að mínu mati ekki raunhæft. Aldrei hefði verið farið út í þá framkvæmd ef menn hefðu hugsað málið og sýnt ábyrgð. Flest bendir til að Landeyjahöfn verði klafi á þjóðinni um ókomna tíð. Annað hvort þangað til að á þeim vandamálum sem þar er við að eiga finnst lausn, eða að menn fá nóg af, gefast upp á ,,höfninni“ og leita raunhæfrar lausnar. Sem t.d. gæti falist í því að tvær ferjur sigldu hvor á móti annarri milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja.

Í fréttum að undanförnu hefur verið rætt um að bæta þurfi veginn á Strandir. Hvernig hugsa menn sér að greiða það með veggjöldum? Mörg slík dæmi mætti nefna.

Mikil þörf er á að byggja nýjar brýr víða um landið. Ýmist að endurnýja þær algjörlega og byggja tvöfaldar og/eða byggja einfaldar brýr þar sem það getur átt við og þá með því fyrirkomulagi að um sitt hvora akstursstefnuna sé að ræða á þeirri nýju og þeirri gömlu. Hvernig ætla menn að greiða þær framkvæmdir með veggjöldum?

Brýn þörf er á að breikka, jafna og aðskilja akstursstefnur á mörgum vegum, ekki síst á þjóðvegi 1. Hvernig ætla menn að greiða það með veggjöldum? Eru þeir sem boða þessa leið tilbúnir með útfærslu á því hvernig það verði gert?

Þó vel hafi gengið að greiða Hvalfjarðargöngin með veggjöldum, þá mega menn ekki láta það glepja sér sýn. Það sýnir okkur einungis, að þar sem líkur eru á mikilli umferð, getur gjaldheimta þessarar gerðar gengið upp.
Veggjöld geta s.s. átt við þar sem umferð er yfir einhverju skilgreindu lágmarki, þar sem hægt er að velja um leiðir og rétt er, að víða erlendis hafa menn farið þessa leið.

Vandséð er hins vegar, hvernig þau geta verið sú allsherjarlausn sem Jón og Sigurður og aðrir boðberar þessarar innheimtuaðferðar, eru að halda að fólki. Athyglisvert er, að ekki hefur verið komið fram með útfærslu á hugmyndinni. Einungis farið um hana almennum orðum og þá þannig að ekki er skýrt út hvert stefnan er sett.

Satt að segja ekki með öllu útilokað að eftir sé að hugsa málið til enda, að hugmyndin hafi verið gripin á lofti og síðan kastað fram í umræðuna. Jafnvel í þeirri von að sem flestir myndu stökkva á vagninn, telja að hér sé fundin lausn og síðan geti ríkisstjórnin haft frítt spil með framhaldið, útfærsluna og innheimturnar.

Er þetta leiðin sem við viljum vera á?

Fyrir rúmum 70 árum lauk seinni heimstyrjöldinni. Meðan á henni stóð leyfði ekki af að þjóðin okkar, hefði í sig og á. Siglingar með nauðsynjavöru frá Evrópu urðu hættulegar og gamlar viðskiptaþjóðir áttu nóg með sig. Þótti reyndar gott að fá fisk og var mörgum mannslífum fórnað í baráttunni við að koma honum á markað og fá eitthvað í staðinn, sem eyþjóðina vanhagaði um. Þjóð sem þá var mun fámennari en nú er og þjóðfélagið allt vanmáttugra en það sem við þekkjum. Kröfurnar voru líka minni og mörgum þótti gott ef þeir komust af frá einum degi til annars og höfðu í sig og á. Ekki var farið fram á mikið meira.

Nú er öldin önnur. Þjóðin fjölmennari, kröfurnar meiri, innviðirnir sterkari og svo virðist sem allt sem áður var, sé gleymt. Enginn, eða a.m.k. fáir, hugsa um matvælaöryggi, samgönguöryggi, né birgðastöðu nauðsynjavara: s.s. olíu, kornvöru o.s.frv.

Flutningaskipin, sem þjóðin lagði svo mikið á sig til að eignast í byrjun 20. aldar, teljast vera í íslenskri eigu, en samt sigla skipin öll undir erlendum fánum. Kornbirgðir til manneldis eða eldis búfénaðar eru nær engar, eldsneytisbirgðir sömuleiðis og áfram mætti telja. Lifað er frá degi til dags.

Stjórnvöld virðast telja matvælaframleiðslu í landinu vera aukaatriði, því allt eins megi flytja slíkan hégóma inn frá útlöndum. Kaupmennirnir muni sjá um það! Og til eru þeir sem eru svo sterkir í trú sinni á frelsi í viðskiptum, að þeir telja að það sé matvælaframleiðslu í landinu til góðs að þjarma sem mest að henni. Vitna í því efni til þess hve garðyrkjubændum hafi vegnað vel eftir að innflutningur á grænmeti var gefinn frjáls. Taka ekki með í þá jöfnu, hvað gert var til að jafna aðstöðumun garðyrkjubænda þegar svo var komið.

Telja jafnvel að Ísland geti gengið inn í Evrópusambandið án nokkurra skilyrða. Svo eru aðrir sem í orði eru andsnúnir inngöngu í það samband en gera síðan samninga við það sama samband, sem grafa undan matvælaframleiðslu þjóðar sinnar og telja það horfa til framfara! Vilja og stefna að því lækka tolla einhliða, svo sem nýlegt dæmi sannar varðandi (sér!)osta. Hika ekki við að greiða innlendri framleiðslu hvaða högg sem er til að fá ímyndaðri þörf sinni fullnægt.

Hvert erum við komin, þegar fólkið sem við veljum til að fara með stjórn lands og þjóðar hugsar ekki um hag þjóðarinnar sem því er treyst fyrir? Paufast um í kyrrþey við að prjóna saman tollasamninga við viðskiptasamband sem viðkomandi segist í orði ekki vilja neitt með hafa? Trommar upp allt að því í danssporum í beina útsendingu frétta til að lýsa því yfir að samningurinn sem hann var að undirrita sé allra meina bót og að nú skuli allir vera kátir! Og þá væntanlega líka þeir sem sjá tilveru sinni ógnað með óvæntum hætti. Þegar sá hinn sami lýsir því yfir í ræðu á degi sjómanna, að nú ætli hann að sjá til þess að íslensk flutningaskip fari undir íslenskan fána? Gerir síðan ekkert í málinu og er enn árum síðar samgönguráðherra og ekkert spyrst til málsins sem hann talaði svo fjálglega um fyrir nokkrum árum?

Samfélag okkar er margfalt sterkara, ríkara og upplýstara en það var þegar þjóðin var að stíga sín fyrstu skref inn í fullveldi.

Hyldýpið sem er milli almennings og nýrrar og gamallar yfirstéttar, kvótagreifa og tortólufólks og panama, nýríkra leigugróssera og fjármálafursta og örsnauðs fólks sem tæpast á í sig, og á ekki þak yfir höfuðið og stendur jafnvel í biðröðum í von um að fá eitthvað gefins að borða er svo yfirþyrmandi að engu tali tekur.

Við erum komin svo langt að þetta þarf örugglega ekki að vera svona.

Í Bændablaðinu 8. júní 2018 á bls. 2 má lesa: ,,Alifuglakjöt er langvinsælasta kjötafurðin með 9.530 tonna sölu 2017“.

Hér virðist sem eitthvað hafi skolast til, því samkvæmt því sem lesa má um á vef Hagstofu Íslands, þá voru:
Birgðir af alifuglakjöti við árslok 2016: 593 tonn (Kjöt sem kemur til sölu á árinu 2017). Framleiðsla ársins 2017: 9.697 tonn. Flutt voru inn 1.398 tonn. Birgðir í lok 2017 voru taldar: 754 tonn. Að fengnum þessum upplýsingum lítur dæmið varðandi alifuglakjötið svona út:
593 + 9697 + 1398 – 754 = 10.880 tonn, sem er þá það magn sem seldist af alifuglakjöti á Íslandi árið 2017.

Umfjöllunin heldur síðan áfram og segir þar, að ,könnun‘ sem Icelandic Lamb mun hafa fengið Gallup til að gera, hafi vakið athygli og mun það ekki vera ofmælt. Reyndar er sagt þannig frá að í fljótu bragði gætu lesendur haldið, að Gallup hafi tekið það upp hjá sjálfu sér, að gera könnunina og er komist að orði með eftirfarandi hætti:
,,Könnun Gallup á neysluvenjum erlendra ferðamanna á Íslandi sem birt var í síðasta Bændablaði vakti mikla athygli.“(!)

Þá er þess getið að:
,,Komið hefur fram hörð gagnrýni á að í tölunum er ekki tekið tillit til neyslu á alifuglakjöti sem hefði mögulega getað breytt myndinni.“

Og síðan:
,,Þegar rýnt er í Hagstofutölur sést að innanlandssala á kindakjöti 2017 var 6.976 tonn, en 9.530 tonn af alifuglum og þar af nam innflutningur 1.398 tonnum.“
Hér kemur enn til sögunnar talan 9.530 tonn og mun hún vera af vef Hagstofunnar og heimildir vera Bændasamtök íslands, Matvælastofnun og Landssamband sláturleyfishafa. Bæti maður við þessa tölu því sem flutt var inn þá fæst tala sem lætur nærri að vera sú sem áður var getið (10.880 tonn) en munar þó um 48 tonnum, sem gæti verið lager heildsala ótalinn í gögnum Hagstofu. Hugsanlega er þar fundin skýringin og ætti að geta talist vera innan skekkjumarka. Niðurstaðan er þá sú að selt alifuglakjöt á landinu hafi verið um 10.900 tonn og að þar af hafi innflutt alifuglakjöt verið tæplega 1/8 hluti. Af þessu má ljóst vera að efla þarf alifuglarækt í landinu, þannig að uppfyllt verði þörfin fyrir þá kjötvöru.

Blaðið heldur umfjöllun sinni áfram með eftirfarandi hætti:
,,Könnun Gallup sýndi að 57% erlendra ferðamanna hafi smakkað lambakjöt, en 41,7% nautakjöt og 25,3% svínakjöt. Alifuglakjöt var hins vegar ekki inni í dæminu. Könnunin gefur samt ágætar vísbendingar um hvað ferðamenn vilja upplifa.“
Ferðamennirnir voru ekki spurðir um alifuglakjötið og það er ástæðan fyrir því að það var ,,ekki […] inni í dæminu“. Þannig er, að þegar fólk tekur þátt í könnunum, þá svarar það spurningunum sem lagðar eru fyrir en fjallar ekki að öðru leiti um hlutina, nema sérstaklega sé gefinn kostur á því. Ekki hefur komið fram að slíkt hafi verið í boði og hefði svo sem litlu skipt, þó svo hefði verið. Varðandi seinustu setninguna, þá er það væntanlega oftast þannig að ferðamenn vilja ,,upplifa“ eitt og annað, það þekkja fjölmargir Íslendingar af eigin reynslu!

Grein blaðsins heldur áfram:
,,Í könnuninni má greina hvað ferðamenn vilja helst smakka, en hún segir samt ekkert um magnið sem neytt er [einmitt!]. Þá er heldur ekki sjálfgefið að alifuglakjöt hefði endilega skorað hátt miðað við spurninguna sem lögð var fram, jafnvel þótt alifuglakjöt gæti verið oftast á diski ferðamanna. Ástæðan er einfaldlega sú staðreynd að alifuglakjöt er orðið algengasti hversdagsmaturinn um allan heim. Ferðamenn nefna því líklega fremur í svona könnun upplifun sína af því að prófa eitthvað nýtt, heldur en að lýsa magni þess sem neytt er.“
Við þetta spjall blaðsins má ef til vil bæta því að könnun eins og þessi svarar tæplega því sem hér er fjallað um s.s. því hvað ferðamennirnir ,,helst vilja smakka“. Geta má þess að kindakjöt er framleitt víða um heim og þarf ekki langt að fara til að komast að því. Sama má segja um alifuglakjöt.
Hvort íslenskt kindakjöt sé betra eða verra en annarra þjóða kjöt sömu gerðar, er spurning um smekk og undirritaður hefur t.d. ekki getað gert upp við sig hvort svo sé og hefur hitt marga sem segja sömu sögu. Og þótt íslenskir kjúklingabændur hafi náð frábærum árangri í sínu eldi undanfarin ár, þá er ekki gott að segja hvort mönnum finnist bragðmunur vera á kjöti þeirra og kjúklingakjöti annarra þjóða.
Flestum mun finnast það gott sem þeir þekkja og hafa vanist og að deila um smekk þjónar engum tilgangi.

Grein Bændablaðsins er ítarlegri og geta áhugasamir kynnt sér hana í blaðinu eða á vef blaðsins bbl.is, en hér verður látið staðar numið umfjöllun um hana

Á svæðinu ,,Umræður um landbúnaðarmál“ á Facebook hefur borið á góma að það skorti á samstöðu milli búgreinanna (Petrína Þórunn Jónsdóttir) og satt er það, að samstaðan mætti vera meiri, bæði nú um stundir en einnig fyrr á tímum.

Áður fyrr voru búgreinarnar færri en nú og ekki eru nema nokkrir áratugir síðan. Þá var staðan sú að aðalgreinar landbúnaðarins voru: sauðfjárrækt og nautgriparækt til mjólkurframleiðslu að mestu en nautgripakjöt féll meira til vegna þeirrar stafsemi, en að um markvissa framleiðslu væri að ræða.

Ekki má ekki gleymast í þessu sambandi, að holdagripir af Galloway stofni voru fluttir inn fyrir margt löngu og er til skondin saga af því hvernig fyrsti kálfurinn kom til sögunnar. Þá sögu sagði mér ömmubarn konunnar sem bjargaði kálfinum nýfæddum frá förgun fyrir um 40 árum.

Seinna kom til sögunnar einangrunarstöðin í Hrísey og innflutningur í gegnum hana. Það hefur líkast til ekki verið góð ráðstöfun að leggja einangrunarstöðina niður og hefur örugglega tafið framþróun nautakjötsframleiðslunnar. Garðrækt má einnig nefna, aðallega kartöflur og rófur, lítils háttar svínarækt og hænsnarækt til eggjaframleiðslu. Seinna kom svo til sögunnar önnur alifuglarækt í smáum stíl til kjötframleiðslu, en það eru einmitt kjúklingaræktin og svínaræktin sem einna mest hafa blómstrað síðustu áratugina.

En aftur að samstöðunni og þar með ,,Bændasamtökum Íslands“, áður ,,Stéttasambandi bænda“ og ,,Búnaðarfélag Íslands“.

Þar til núverandi formaður Sindri Sigurgeirsson, var kosinn til formennsku í B.Í. má segja að samtökin hafi verið fyrst og fremst samtök kúa og sauðfjárbænda, þó svo ætti að heita að um samtök allra bænda væri að ræða. Aðrar búgreinar voru með að nafninu til og voru sumar hverjar það sem kalla mætti óhreinu börnin hennar Evu, s.s. alifuglarækt og svínarækt. Enn eimir eftir af þessu. Það má t.d. öllum vera ljóst að mikil skekkja er í samtökunum varðandi fulltrúafjölda, þar sem í engu er tekið tillit til framleiðslumagns búgreinanna, heldur eingöngu hve margir ,,bændur“ standa á bak við hverja grein.

Þegar kjötframleiðslugreinarnar, kjúklinga og svínarækt fóru að blómstra með vaxandi framleiðslu hafa eflaust margir í hinni gömlu og grónu kjötframleiðslugrein, sauðfjárræktinni, litið á þær sem ógn, séð að þjóðfélagið var að breytast og það töluvert hratt, í átt til þess sem er í nágrannalöndum varðandi neysluvenjur sem mörgu öðru.

Er Haraldur Benediktsson lét af formennsku og Sindri Sigurgeirsson tók við, hófst nýr kafli í sögu B.Í. enda miklar breytingar í farvatninu, sem leiddu til gjörbreyttrar félagsaðildar að samtökunum ásamt fleiru. Nú er staðan þannig, að Bændasamtökin eru regnhlífarsamtök allra búgreina, eiga og vonandi gera, að gæta hags þeirra allra, með víðri yfirsýn og það er einmitt það sem getur verið nokkuð snúið á stundum. Þó miklar breytingar hafi orðið, þá er það þó svo að mörgum kjúklingabændum og svínabændum finnst sem svo, að þeir njóti ekki jafnræðis í samtökunum, af þeim ástæðum sem fyrr voru nefndar.

Finna þarf lausn á þessu ástandi, t.d. með því að við mat til kosninga fulltrúa í trúnaðarstöður verði notast við blandað kerfi fjölda framleiðenda í búgreinum og framleiðslumagns til sölu á innanlandsmarkaði að teknu tilliti til ríkisframlaga til þeirra greina sem það á við um. Varðandi þær greinar sem ekki eru í kjötframleiðslu mætti hugsanlega notast við kerfi sem tæki tillit til veðmætis framleiðslunnar (að teknu tilliti til ríkisframlaga ef einhver eru) ásamt fjölda þeirra sem framleiðsluna stunda.

Tek fram, að þó ég varpi þessum hugmyndum fram hér, þá eru þær engan veginn fullhugsaðar, heldur einungis hugmyndir þess sem þetta ritar og til umhugsunar og ætlaðar til að styrkja Bændasamtökin til framtíðar litið. Reynist þær ekki gera það við nánari skoðun, eða jafnvel vera til skaða, þá þarf að breyta þeim eða leita annarra leiða. Við núverandi stöðu verður hins vegar ekki búið til lengdar. Það er t.d. engan vegin víst að við formannskjör í næstu framtíð, verði kosinn formaður með þá víðsýni sem núverandi formaður hefur sýnt í störfum sínum!

Ólíklegt er að sauðfjárrækt án alls ríkisstuðnings sé raunhæfur möguleiki hérlendis, fremur en svo víða annarsstaðar. Ekki má þó líta svo á að styrkja þurfi alla framleiðslu af þessu tagi og engin ástæða er til að eyða skattfé almennings í að styrkja tómstundabúskap með kindur. Undirritaður hefur af því margra ára reynslu, að vel er hægt að ala kindur til heimabrúks án alls ríkisframlags, ef aðstæður eru fyrir hendi. Þó ekki sé raunhæft að reikna með að framleiðslan sé án ríkisstyrkja, þá þýðir það þó ekki að hægt sé að líta á það sem framtíðarlausn að ,,selja“ afurðina á hrakvirði til útlanda; hlýtur að vera framtíðarmarkmið að laga framleiðsluna að markaðinum. Að laga markaðinn að framleiðslunni eins og nú eru uppi hugmyndir um, er tæpast raunhæfur kostur.

Það er vitanlega sársaukafullt að tapa markaðshlutdeild, en það er það sem hefur verið að gerast í sauðfjárræktinni. Þegar þjóðfélagsbreytingar verða þá er það hlutverk stjórnvalda að taka þannig á málum að stórir hópar fólks sitji ekki eftir horfandi fram á skerta afkomumöguleika. Hafa verður í huga að landbúnaður er starfsemi þar sem ekki er tjaldað til einnar nætur. Framleiðsluferlið er langt og þurfa stjórnvöld að vera vakandi og tilbúin til að grípa inn í, móta stefnu og milda skaðann svo sem hægt er og vera tilbúin til aðstoðar við að finna nýjar stefnur og nýjar leiðir.

Það hafa þau alls ekki gert og sannleikurinn er sá að enginn stjórnmálaflokkur hefur lagst í marktæka greiningu á stöðu landbúnaðarins. Ekki hefur verið spurt krefjandi spurninga um hvernig framtíðarsýnin skuli vera. Á að miða við að þjóðin sé sér í sem flestu sjálf sér næg varðandi matvælaframleiðslu? Á að taka tillit til sögunnar í því efni, t.d. einangrunar landsins á ófriðartímum og hvernig hægt sé að bregðast við í þeim efnum? Á að tryggja að í landinu séu lágmarks birgðir af olíum, hráefni til fóðurframleiðslu á búfjárfóðri, áburði o.s.frv. Á að stuðla að því að rekstrarumhverfi landbúnaðargreina sé sem líkast því sem gerist t.d. í Evrópulöndum, að teknu tilliti til náttúrufars og nauðsynjar varðandi verndun einstakra gamalla búfjárstofna nautgripa, sauðfjár, geita og hrossa?

Verði svörin við þessum spurningum neikvæð og það svo að niðurstaðan verði: Að best sé að láta reka á reiðanum og blanda sér í engu inn í þróunina, þá liggur hún alla vega fyrir, þó ógæfuleg sé að mati þess sem þetta ritar.

Hvað sem þessu líður, þá má öllum vera ljóst að það getur ekki gengið til lengdar, að í engu sé brugðist við þeirri stöðu sem uppi er í sauðfjárræktinni. Þar hefur um nokkurn tíma verið svo að búgreinin er rekin með styrkjum sem eru u.þ.b. +/- helmingur framleiðslukostnaðar og það er ýmissa hluta vegna varhugavert við að búa fyrir bændurna. Ekki er nefnilega gefið að stjórnvöld framtíðarinnar vilji taka þátt í slíku ráðslagi. Höfum líka í huga að framleitt er um þriðjung umfram innanlandsþarfir og það sem er umfram innanlandsþarfir, er selt til annarra landa með ríkisframlagi á hrakvirði m.v. framleiðslukostnað.

Sauðfjárbændur hafa komið fram með ágætar tillögur til lausnar á þessu ástandi. Ekki er svo að sjá sem á þær hafi verið hlustað, né heldur að til standi að gera það. Ríkið sem að stórum hluta rekur greinina víkur sér með öllu hjá því að taka þátt í að leysa vanda hennar; hefur ekki í sér nennu til þess, né svo mikið sem hlusta!

Það má öllum sem hugsa um þessi mál, vera ljóst, að svona geta hlutirnir ekki gengið til. Um er að ræða þá búgrein sem mannfrekust er, ef mér skýst ekki, þannig að það er fjöldi fólks sem um er að ræða og á allt sitt undir.

Eins og áður kom fram í þessum pistli, þá er framleiðsluferlið í landbúnaði langt og er þess ef til vill skemmst að minnast hverjar afleiðingarnar urðu, þegar svokallaðir eftirlitsdýralæknar í sláturhúsum lögðu niður störf. Ekki liðu nema nokkrir dagar þar til allar frystigeymslur voru orðnar fullar af kjöti hjá svínabændum og kjúklinga. Dæmi voru reyndar um að til væru þeir dýralæknar sem töldu réttast að dýrin yrðu aflífuð á búunum og munaði litlu að svo færi. Eftirlitsdýralæknar eru starfsmenn Matvælastofnunar sem starfrækt er af Ríkinu, m.ö.o. opinberir starfsmenn!

Ég hef hér minnst talsvert á offramleiðslu sauðfjárræktarinnar og hún er til staðar og mest í umræðunni nú um stundir. Það er þó alls ekki þannig að sauðfjárbændur séu einir um að hafið staðið í þeim sporum.

Skemmst er að minnast þeirra tíma þegar offramleiðsla var í svína og kjúklingabúskap og þá má muna dæmi um offramleiðslu á mjólk og m.a.s. kartöflum á fyrri tíma, þannig að ljóst má vera að ýmsar greinar landbúnaðarins geta lent í slíkri stöðu á okkar litla og viðkvæma markaði fyrir landbúnaðarvörur.

Er búandi við þetta ástand til framtíðar, eða getur verið að það sé nokkurs virði að menn setjist niður og fari yfir málin með það að markmiði að finna betri og markvissari leiðir að því markmiði að íslenskur landbúnaður geti blómstrað í sátt við land og þjóð til framtíðar litið.

Verði það hins vegar niðurstaðan að best sé að flytja alla matvöru inn og treysta á guð og lukkuna varðandi framtíðina, þá er best að fá það fram. Þá liggur nefnilega fyrir að ekkert öryggi sé um að ræða. Ekkert sæmilega tryggt starfsumhverfi líkt því sem annarsstaðar gerist. Enginn tryggingarsjóður gegn óvæntum áföllum eins og er í ESB löndum, svo dæmi sé tekið. Það eina sem yrði sæmilega tryggt, ef að líkum lætur, er að meiri og ríkari kröfur yrðu gerðar á flestum sviðum til framleiðslunnar, aðstöðunnar við hana og eflaust sitthvað fleira sem mönnum tekst að láta sér detta í hug til að þrengja að bændum og búaliði. Fyrir nú utan, að sjálfgefið þykir að íslenskir bændur keppi við bændur annarra landa sem búa við betri rekstrarskilyrði.

Bændum brugðið

23. mars 2018

Þeim varð mörgum illa við bændunum sem hlustuðu á frjálshyggjuboðskap Kristjáns Þórs Júlíussonar er hann ávarpaði Búnaðarþing á dögunum. Svona álíka mikið brugðið og þegar flokksbróðir hans Pálmi Jónsson skellti á 200% kjarnfóðurskatti á einni nóttu hérna um árið.

Þá trúðu spekingarnir því, að með því að breyta íslensku grasi í köggla yrði það að kröftugum fóðurbæti og myndi reynast kúnum líkt og erlent kornfóður. Vitanlega gekk það ekki eftir og það vissu kúabændur, en það var annað og fleira sem lá undir steini.

Hugmyndin var nefnilega að ganga á milli bols og höfuðs á þeim vísi að fjölbreytni sem til var að verða í kjötframleiðslu á þessum tíma með tilkomu alifugla og svínakjötsframleiðslu. Í framhaldinu var síðan búið til umfangsmikið endurgreiðslu- og útreikninga skrímsli sem plantað var niður í höfuðstöðvum Bændasamtakanna. Sem betur fer er það allt saman liðin tíð og til þess eins í dag að læra af: víti til varnaðar.

Það sem bændur standa frami fyrir þessa mánuðina, er annars vegar svokallaður EFTA dómur sem gengur út á að kaupmönnum sé heimilt að flytja inn ferst kjöt, egg og mjólkurvörur, og hins vegar tollasamningur (a.m.k. stundum kenndur við Sigurð Inga Jóhannsson), frá 2015 sem gerður var til að liðka til fyrir sölu á kindakjöti.

Samningurinn gefur stórlega auknar heimildir til innflutnings á kjúklingakjöti, nautakjöti, svínakjöti og ýmsum mjólkurvörum inn til Íslands, í skiptum fyrir auknar heimildir fyrir kindakjötsútflutning frá Íslandi til Evrópusambandsins. Samningur þessi er að því leiti til marklaus, að ekki reynist vera til sá markaður í ESB fyrir kindakjöt, sem greitt getur framleiðslukostnað þeirrar kjöttegundar hér á landi. Það var reyndar vitað fyrir, þannig að gera má ráð fyrir að annað hafi hangið á kjötspýtu Sigurðar en látið var í veðri vaka. Hvað það var er hins vegar ekki með öllu ljóst og hvort hann var að þóknast versluninni með þessum samningi eða einhverju öðru verður ekki reynt að útskýra hér. Hins vegar muna margir eftir því þegar hann mætti óvænt í beina útsendingu á fréttum Ríkissjónvarpsins og tilkynnti að nú ,ættu allir að vera hressir‘, eins og hann mun hafa orðað það.

Það er ekki nýtt að íslenska stjórnmálamenn dreymi um að að selja kindakjöt úr landi með þokkalegum árangri. Sagan greinir frá óralöngu basli í þá veru langt aftur í tímann, og ef að líkum lætur má gera ráð fyrir að um ókomna tíð muni það þykja vænlegt til hagsældar fyrir íslenska þjóð að greiða með slíkri framleiðslu til útlendinga. Viðhorfið hefur lengst af verið að gott ráð við atvinnuvanda dreifbýlisins sé að framleiða kindakjöt og hefur þá engu skipt hvort markaður væri til fyrir framleiðsluna eða ekki.

Sauðfjárbændur hafa ítrekað bent á að finna þyrfti aðra lausn á byggðavandanum og stungið upp á ýmsum áhugaverðum verkefnum sem þeir gætu tekið að sér eins og s.s. skógrækt, umsjón með hálendinu, aðstoð við ferðamenn, viðhald girðinga o.fl. Á þær raddir hefur ekki verið hlustað.

Síðustu ár hefur kjötmarkaður verið í þokkalegu jafnvægi með þeirri undantekningu að umframframleiðsla hefur verið á kindakjöti sem nemur um þriðjung af framleiðslu. Nú er búið að finna lausn á þeim vanda, þar sem búið er að koma upp sérstakri stofnun á vegum ríkisins til að koma því kjöti til útlanda með góðu eða illu. Þar er því haldið á lofti sem dæmi um ágæti íslenskra búskaparhátta að sauðkindin hafi ráfað óheft um landið síðan árið 874. Finnst sumum sem sú fullyrðing standist ekki með öllu, og öðrum að hægt væri að halda ýmsu jákvæðara á lofti um þá skepnu sem öðrum fremur hefur haldið lífinu í mönnum í landinu á liðnum öldum. Hvað sem því líður, þá er íslenskt lambakjöt til sölu nú orðið vítt og breitt um heiminn og allt til Japan. Slíkur er krafturinn í þessari útbreiðsluherferð að menn mundu vart depla auga, þó af því fréttist, að hið ágæta lambakjöt væri orðin gjafavara í Nýja Sjálandi og Ástralíu. Það yrðu þá kannski kaup kaups, því þaðan er flutt kjöt handa hungruðum Íslendingum að naga i sig á jólahlaðborðum.

En blikur eru á lofti, því nú stefnir í að inn verði fluttar landbúnaðarafurðir sem ekki þurfa að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til íslensku framleiðslunnar, hvorki varðandi hreinleika né aðbúnað eldisdýra.

Þetta finnst núverandi ráðherra landbúnaðarmála vera bara harla gott og leggur til, að bændur skuli taka sér tak, standa sig í samkeppninni, nota sér útflutningstækifærin og muna að varan þeirra sé svo afbragðs góð, að útlendingar muni standa í röðum til að kaupa íslensku landbúnaðarframleiðsluna. Svona tala þeir sem staðið hafa í því áratugum saman að greiða af almannafé vegna útflutnings á kjöti til Evrópu og Ameríku og nú Asíu.

Nú eru sem sagt komnir aðrir tímar með blóm í haga fyrir alla aðra landbúnaðarframleiðslu; ekkert vandamál að flytja út allt hvað heita hefur: kjúklingakjöt, svínakjöt, nautakjöt og mjólkurafurðir hverskonar!

Engu máli skiptir, þó allur tilkostnaður sé mun meiri á íslensku framleiðslunni. Kröfurnar meiri, sýnatökur ítarlegri, kostnaður vegna öflunar erfðaefnis margfaldur, fóðurkostnaður hærri, bústofnarnir sumir afurðaminni, aðbúnaðarkröfur meiri og tryggingasjóður enginn, o.s.frv.

Allt skiptir þetta engu máli, því að mati ráðherrans er tilveran ámóta einföld og bankastjórans um árið sem hrópaði: Sjáið þið ekki snilldina? Og ráðherrann bætir við: Sjáið þið ekki tækifærin? Heimurinn liggur að fótum ykkar!

Auðvitað veit ráðherrann að erlendir ætla að flytja það eitt út, sem þeir þurfa helst að losna við og nóg er af í augnablikinu hjá þeim.
Sú var tíð að dönskum kaupmönnum var kennt nær allt illt. Nú eru þeir ekki lengur til staðar og það eru innlendir sem vilja flytja inn niðurgreidda afgangsframleiðslu erlendis frá og engu skiptir hvernig þeirri íslensku mun reiða af. Og íslenskir ,,stjórnmálamenn“ dingla með.

Hvað við tekur þegar erlendir eru ekki lengur aflögufærir, skiptir þá engu máli sem ekki nenna að hugsa fram fyrir tærnar á sér, en ólíklegt er, að þá muni hagsmunir eyþjóðar í ballarhafi verða hafðir í fyrirrúmi.

Líklegra en ekki að spurt verði sem svo: Af hverju framleiðið þið ekki það sem þið getið af landbúnaðarvörum til að uppfylla þarfir þjóðarinnar? Vissuð þið ekki að þið byggjuð á eyju langt frá öðrum landbúnaðarþjóðum?

Hugsanlega kæmi síðan til viðbótar: Þið eruð reyndar svo fá að við getum vel bætt þessu á okkur, en nú verðið þið að greiða uppsett verð. Það verð sem það kostar að framleiða vöruna.

Við ætlum nefnilega ekki lengur að fara þá leið sem þið hafið farið: að greiða niður matvöru í aðrar þjóðir.

Landbúnaður á tímamótum?

15. febrúar 2018

Fyrir um 20 árum var skorin upp herör gegn campfylobacter í kjúklingakjöti á markaði á Íslandi og ótrúlega fljótt náðist markverður áraangur í því efni. Sú barátta hefur alla tíð verið samstarfsverkefni dýralækna (MAST) og bænda og hefur borið árangur sem tekið hefur verið eftir víða um heim og vísindamenn annarra landa hafa m.a. komið í heimsóknir til Íslands til að kynna sér.
Matvælastofnun hefur vakið athygli á, að gera má ráð fyrir að það starf hafi verið unnið fyrir gíg, ef sú verður raunin að opnað verði fyrir innflutning á fersku (ófrosnu) kjúklingakjöti frá Evrópu (EES).

http://mast.is/frettaflokkar/frett/2018/02/12/Adgerdir-gegn-kampylobakter-i-kjuklingum-i-Evropu/

Fyrir liggur að í þeim tilgangi, að fá innflutningskvóta fyrir kindakjöt frá Íslandi til Evrópusambandsins, var samið um að ESB fengi aukinn tollkvóta á ýmsum kjötvörum, m.a. kjúklingum til Íslands.

Þessar ,,fórnir“ á afurðum íslensks landbúnaðar, fyrir væntan markað fyrir kindakjöt, virðast vera dæmdar til að mistakast, því ljóst er að enginn markaður er til í Evrópu sem skilað getur kostnaðarverði framleiðslunnar sem er á þeirri afurð hér á landi.
Samningurinn er augljóslega mislukkaður og íslenskum landbúnaði skaðlegur og það þó ekki komi til þess að farið verði að flytja inn ferskt kjöt af nýslátruðu til landsins. Sem líklegt er að af verði miðað niðurstöðu EFTA dómstólsins.

http://www.eftacourt.int/fileadmin/user_upload/Files/Cases/2015/17_15/17_15_Judgment_IS.pdf

Segja má að hreinleiki íslensku afurðanna sé einstakur á heimsvísu. Það kostar hins vegar sitt og mörgum finnst það t.d. langt gengið að skima fyrir öllum afbrigðum af Salmonellu eins og gert er hérlendis og aflífa eldishópa sem reynast smitaðir. Finnst sem svo: að nægjanlegt væri að gera eins og ,,hinir“ að skima fyrir um 1000 sinnum færri tegundum og láta þar við standa.

Formaður Bændasamtakanna hefur ítrekað bent á að bændur í Evrópusambandinu búi við tryggingasjóð sem bæti tjón sem þarlendir bændur verða fyrir, en að slíkur sjóður sé ekki til hér. Það er augljóst að gríðarlegur aðstöðumunur felst í því að fá tjón að mestu bætt ef til þess kemur.

Verði niðurstaðan sú að innflutningur hefjist á fersku kjöti af öllum tegundum, nema náttúrulega kindakjöti (því íslenskur markaður er yfirfullur af því), þá blasir við gjörbreytt landslag fyrir landbúnað í landi okkar.

Sé það ætlun stjórnvalda að búa svo um, að til landsins verði flutt inn kjöt og kjötafurðir sem framleiddar eru við margfalt minni kröfur og minni tilkostnað en íslenskum bændum er ætlað, þarf það að koma skýrt og greinilega fram.

Ef það er einlægur ásetningur að standa þannig að málum, þá er margt í landbúnaði á Íslandi sem taka þarf til endurskoðunar, því varla getur það verið að bændum sé ætlað að keppa við landbúnað sem í mörgu tilliti býr við betri skilyrði en hér eru.

Hér eru nokkur atriði sem verður að hafa í huga.

a) Landbúnaður líkt og flestir atvinnuvegir hérlendis, býr við mun hærri fjármagnskostnað til fjárfestinga og rekstrar, en gerist í
þeim löndum sem honum er ætlað að keppa við.
b) Gerðar eru í mörgum atriðum mun meiri kröfur um aðbúnað búfénaðar.
c) Bændur innan ESB njóta margvíslegra styrkja til að mæta þeim aðbúnaðarkröfum sem þó eru gerðar, hér þekkist það ekki
nema í einstökum tilfellum og sérvöldum búgreinum.
d) Íslenskir bústofnar eru flestir afkastaminni til framleiðslu afurða en þeir erlendu.
e) Rándýrar sóttvarnir valda verulegum kostnaðarauka í íslenskum landbúnaði.
f) Afar kostnaðarsamt er að afla og halda við erfðaefni hér á landi.
g) Aðdrættir aðfanga eru dýrari vegna fjarlægðar landsins frá öðrum löndum.
h) Markaðurinn er bæði smár og grunnur.
i) Framleiðsluferillinn í landbúnaði er langur og því getur verið afar afdrifaríkt að teknar séu skyndiákvarðanir sem gjörbreyta
rekstrarumhverfi greinarinnar.

Þessi atriði og vafalaust mörg fleiri þarf að hafa í huga, ef ætlunin er að etja íslenskum landbúnaði út í ,,frjálsa“ samkeppni við
innflutning af þessu tagi.

Þá er ónefnt hvort ekki yrði illa komið fyrir þjóð okkar ef atvinnugrein, grein sem er stunduð til fæðuöflunar, legðist að stórum hluta niður.

Það er örugglega engri þjóð til góðs að treysta að mestu leiti á matvælaframleiðslu annarra þjóða og það eykur ekki fæðuöryggi hennar.

Því hlýtur að vera réttast að ganga hægt um gleðinnar dyr í þessu efni og alls ekki þannig að valdi tjóni sem torvelt getur orðið að bæta.

Það er tiltölulega fljótlegt að leggja landbúnað í rúst og örugglega margfalt fljótlegra en að byggja hann upp að nýju ef illa tekst til.

Höfum það í huga.