Á vef Morgunblaðsins mbl.is er upplýst, að enginn skortur sé á lambahryggjum eins og haldið hefur verið fram að væri. Hið ,,týnda” kjöt fannst með óvæntum hætti þegar sótt var um tollkvóta fyrir erlent lambakjöt sem menn hugðust flytja inn til að bregðast við skortinum á þessari kjöttegund.

Þá má einnig lesa þar að Framsóknarflokkurinn vilji halda uppi því sem hann telur vera ,,sérstöðu” íslenska lambakjötsins
og að það verði best gert með því, að ekki verði flutt inn lambakjöt frá öðrum löndum. Íslenska lambakjötið er sem sagt svo sérstakt að það þolir ekki samanburð við annarra landa lambakjöt, að mati Framsóknarflokksins.

Sérstaða íslenska kjúklingakjötsins er talsverð, en Framsóknarflokkurinn virðist telja þá sérstöðu best varða með því, að flutt sé inn kjúklingakjöt frá öðrum löndum.

Sama má segja um svínakjötið og nautakjötið, sérstaða þess er talsverð og Framsóknarflokkurinn telur hana best varðveitta með því að svína- og nautakjöt sé flutt inn.

Hver er þessi sérstaða íslenska lambakjötsins?

Því er haldið fram af útflutningsskrifstofu þess, ,,Icelandic Lamb“, að sérstaðan felist í frjálsu ráfi kinda um landið.

Ekki stenst það, því það eru ekki nærri allar íslenskar kindur sem komast upp með ráf af því tagi. Fjöldi bænda heldur sitt fé í heimahögum og jafnvel innan girðinga, þó hitt sé líka rétt að sumir bændur velja þann kost að beita fé sínu á hálendið.

Það var upplýst nýlega að það er ekki nema um 1/5 hluti lambakjötsins sem verður til með beit á hálendi landsins.

Sé átt er við að sérstaðan felist í bragðinu sem myndist við beit kindanna á hálendisgróðrinum má augljóst vera að það getur ekki staðist.

Það er nefnilega nákvæmlega ekkert gert til að halda aðskildu á kjötmarkaðinum kindakjöti eftir því hvernig það verður til. Hvort það varð til við hálendisbeit eða láglendisbeit veit ekki nokkur maður, því allt fer í einn pott.

Það er ekki einu sinni höfð reiða á því hvort skrokkar af lömbum sem koma af hálendinu eftir haustsmölun og eru snöggfituð fyrir slátrun með kálbeit, séu hafðir sér eftir slátrun.

Sérstaða kjötsins er í raun ekki önnur en sú að það er íslenskt og hvað sem líður fitun lamba að hausti með erlendum fóðurjurtum og þó kindurnar fái gras, brauð eða kjarnfóður af erlendum uppruna, þá eru þær jafn íslenskar fyrir því.

Nema að hin svokallaða ,,sérstaða“ felist í því að mati Framsóknarflokksins, að kjötið hafi svo margbreytilegt bragð. Líklega liggur skýringin þar, því svo mikið er víst, að mörgum finnst sem ekki sé á vísan að róa hvað varðar bragð og mýkt hins íslenska lambakjöts sem selt er í íslenskum verslunum. Fyrrverandi landbúnaðarráðherra sagði við undirritaðan í spjalli fyrir nokkru, að hann teldi að það yrði finna út hvað það væri sem ylli því að sumt lambakjöt væri ólseigt og annað ekki.

Ef það er þessi ,,sérstaða” sem Framsóknarflokknum þykir nauðsynlegt er að vernda, með því að hindra að þeir örfáu Íslendingar sem ekki hafa bragðað á erlendu lambakjöti geti fengið sér af því prufu, þá fer málið að skýrast.

Getur verið að flokkurinn óttist samanburðinn? Getur verið að hið sérstaka ráffé sé bara ekkert sérstakt þegar upp er staðið, sé bara venjulegar kindur sem fluttar voru inn til landsins líkt og annar búfénaður sem hér er?

Alvara þessa máls er hins vegar að svo virðist sem beitt hafi verið bellibrögðum á markaði með lambakjöt. Að því hafi verið haldið fram að skrokkhluta væri farið að vanta sem ekki vantaði, hugsanlega í þeim tilgangi einum að þrýsta upp verði á vörunni, því svo bregður við að þegar við hinum meinta skorti er brugðist, að þá upplýsir hin trausta heimild Framsóknarflokkurinn allt í einu og óvænt að nóg sé til af kjöti.

Hvaðan það kom og hvert það fór er hins vegar óupplýst.

Kindugt uppgræðslustarf

6. júní 2019

Icelandic Lamb birti auglýsingu á Facebook nýlega í formi myndar af fallegu fólki í fallegu umhverfi og allir í fallegum lopapeysum

Skrifstofan Icelandic Lamb er mönnuð fimm starfsmönnum, samkvæmt því sem fram hefur komið í Bændablaðinu. Hefur hún staðið sig svo vel í markaðssetningu á kindakjöti á erlendum mörkuðum að skortur mun vera orðinn á eftirsóttustu skrokkhlutunum. Það mun þó væntanlega eķki koma að sök, því borist hafa af því fréttir, að við því verði brugðist með innflutningi á kindakjöti frá Nýja Sjálandi.

Gott er til þess að vita að kolefnisjöfnun vegna þessara kindakjötsflutninga útflutningsskrifstofunnar, skuli vera svo markvisst og örugglega jöfnuð út, með flutningi á sams konar kjöti inn til Íslands. Kjöti sem flutt er svipaða vegalengd en öfuga leið. Það hlýtur að vinda ofan af þeirri loftmengun sem hlaust af útflutningnum. Mun jafnvel auka loftgæði og ef vel tekst til: núlla kolefnissporið!

Útflutningsskrifstofan fyrrnefnda og ríkisrekna, mun eķki standa að innflutningnum. Hennar hlutverk er að koma hinu einstaka íslenska kindakjöti á erlenda markaði og það gerir hún svo vel að tæpast verður betur gert. Og eins og fram hefur komið þá mun íslenskt kindakjöt nú vera á boðstólum vítt um heim og allt austur til og með Asíu fyrir dugnað og framtak nefndrar skrifstofu.

Með auglýsingunni fylgir mynd af vörumerki útflutningsstofunnar og skoði menn það vel má sjá, að það er talið íslensku sauðkindinni til ágætis, að hún hafi fengið að ráfa frjáls um landið síðan 874.

Það gerir hún enn og er því að vonum að þess sé getið í vörumerkinu.

Ráf íslensku kindarinnar á okkar tímum fer þannig fram að henni er, að mestu leyti, ekið upp fyrir afréttargirðingar og sleppt þar til að ráfa um gróðursnautt hálendið.

Samkvæmt því sem lesa má á Facebook í færslum sumra sauðfjárbænda, býr sauðkindin yfir þeim undraverða eiginleika að hún bæði eykur og bætir þann gróður sem hún slítur upp og græðir þannig landið sé þess þörf. Það er hins vegar alls ekki er víst að slík þörf sé til staðar. Því sé tekið mark á því hve gott ástand gróðurþekjunnar er á hálendi landsins að sögn a.m.k. sumra þessara færsluritara þar um, er slík umbóta og uppgræðslubeit alls óþörf.

Engin ástæða er til að efast um þessi sannindi, því eins og allir geta séð er sandfok af hálendinu yfir lönd og haf að mestu leyti hætt og það sem greinist stundum t.d. í sunnlenskum sveitum í því efni, mun vísast koma undan nagladekkjum bifreiða í Reykjavík.

Það mun fyrst fjúka til norðurs og þaðan til austurs áður en mistrið tekur að endingu stefnuna í suður og á Suðurlandið og eyðist þar.

Það er síðan af hálendiskindunum að segja, að þegar þær eru búnar að ljúka sér af í gróðurstarfi sínu, er þeim að hausti smalað saman með fjórhjólum, mótorhjólum, hestum og hundum og komið til heimahaga með flutningatækjum ýmiskonar og líkum þeim sem notuð eru til að koma þeim til uppgræðslustarfa sinna á hálendinu.

Umferðin sem smalamennskan veldur um hálendið, mun líkt og beit kindanna, hafa græðandi og eflandi áhrif á gróðurinn þar uppi, ólíkt því sem er með umferð villuráfandi þéttbýlisbúa og alræmdra útlendinga sem stundum álpast þar um, sjálfum sér og öðrum til vansa.

Þeir sem þraukað hafa það af að lesa þennan pistil til enda, eru vonandi einhverju nær um ganginn í náttúrunni og skilja líklega núna hvers vegna beita þarf fjalllömbunum á fóðurkál að hausti þegar þau eru komin til síns heima eftir fjallveruna:

Það er til að bæta þeim upp það sem þau lögðu til uppgræðslunnar á örfoka hálendi landsins.

Sem samt er ekki örfoka og jafnvel ekki uppblásið og þaðan af síður gróðursnautt og ekki einu sinni gróðurlítið, nema þá af völdum álfta og gæsa á einstöku blettum, ef marka má suma færsluritarana fyrrnefndu.

Í þessu efni gildir nefnilega nú sem ætíð:

Að vert er lambið launanna fyrir slátrun að hausti.

Nú þegar það liggur fyrir að hafinn verður innflutningur á ófrystu kjöti, væntanlega með næsta hausti, þá verðum við bændafólk að hefja baráttu fyrir að samkeppnisstaðan verði jöfnuð.

Gera má ráð fyrir að kaupmenn sem inn muni flytja ófryst kjöt, muni leggja sig fram um að flytja inn gæðavöru með tiltölulega lítilli álagningu, til að hún seljist bæði fljótt og vel. Það getur sem sé verið að nú sé komið að því að kaupmennirnir okkar muni fórna sér sem aldrei fyrr, fyrir hugsjónina um að geta uppfyllt allar þær kröfur og þarfir sem þeir telja að neytendur geri til lífsins.

Ljóst er að kröfur til framleiðenda milli Íslands annars vegar og EES landanna hins vegar eru ójafnar. Hvernig þau mál liggja þurfa Bændasamtökin og búgreinafélögin að láta greina sem fyrst. Vísir að slíku starfi var unninn þegar verið var að innleiða nýjar velferðarreglugerðir um aðbúnað eldisdýra. Ekki voru mér vitanlega unnar ítarlegar skýrslur um málið, en þó man ég að ýmislegt kom í ljós sem svo sannarlega skekkir stöðuna.

Það kom sem sé á daginn, að þegar innleiðing hertra reglugerða átti sér stað í Evrópulöndunum, þá var með réttu litið svo á að verið væri að þrengja rekstrarskilyrðin frá því sem áður var. Það var m.ö.o. talið að ekki væri eðlilegt að bændur sem hefðu byggt og efnt til rekstrar við ákveðin rekstrarskilyrði þyrftu að taka því, að þeim skilyrðum væri breytt á þann veg að leggja þyrfti í kostnað til að bæta úr, án þess að samfélagið, sem skilyrðunum breytti, legði sitt að mörkum til að bæta bændunum það upp.

Hér gerðu stjórnvöld náttúrulega ekkert í þessa vegu, nema ef tína skildi til, að Ríkið snýtti úr annarri nösinni örlítilli glyrnu til að bæta svínabændum upp úreldingu svínahúsa. Ekkert var lagt til annarra búgreina svo mér sé kunnugt og alla vega ekki til þeirrar greinar sem ég þekki best, þ.e. kjúklingaræktinni.

Auk þess má nefna það sem fyrrverandi formaður Bændasamtakanna Sindri Sigurgeirsson hefur verið óþreytandi að benda á, að íslenskir bændur búa ekki við tryggingasjóð sem hleypur undir bagga ef þeir verða fyrir áföllum, utan hvað sauðfjárbændur sem eru að takast á við riðu fá framlag úr ríkissjóði. Bændur í EES löndunum munu hins vegar búa við slíkan sjóð.

Fleira er það sem taka þarf tillit til, eins og t.d. það, að bústofnarnir okkar eru afkastaminni til kjötframleiðslu a.m.k. bæði í nautgriparækt og sauðfjárrækt. Auk þess sem mun erfiðara er að rækta korn til eldis hérlendis en á meginlandinu.

Sumir stjórnmálamenn virðast trúa því (t.d. sá sem gerði tollasamninginn um innflutning á kjöti 2015), að íslenskum bændum sé ekkert að vanbúnaði að flytja út kjöt til Evrópu til að selja þar í samkeppni við þarlenda bændur.

Fátt er fjær sanni og það verður að vera lágmarkskrafa að þeir sem slíku halda fram, vinni þá af heiðarleika að því að jafna sem unnt er aðstöðuna. Eins og kunnugt er, þá er það ekki nema ein búgrein sem nýtur þeirra forréttinda að ríkið stendur í umtalsverðum umsvifum til að flytja út afurðir hennar. Það eru hins vegar fallvölt forréttindi sem byggjast á vilja stjórnvalda til að nota greinina m.a. til byggðasjónarmiða.

Á slíkt er vart að treysta, ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara og það sem þykir gott í dag, getur breyst eins og hendi sé veifað og getur þótt miður gott með nýjum mönnum í ráðherrastólum.

Hagsmunamatið

22. febrúar 2019

Fyrir 12 árum tóku íslensk stjórnvöld þá ákvörðun að heimila innflutning á ófrystu kjöti og tveimur árum seinna staðfesti Alþingi þann gjörning. Hæstiréttur Íslands og EFTA dómstóllinn hafa komist að þeirri niðurstöðu að íslensk stjórnvöld hafi brotið gegn skuldbindingum sínum samkvæmt EES samningnum og hefur Ísland verið dæmt bótaskylt vegna þess.

Segja má að þetta hafi vomað yfir þjóðinni öll þessi ár. En eftir að dómarnir féllu, verið ljóst að ekki yrði undan því vikist að taka á málinu. Hagsmunir Íslands felast í því að eiga góðan aðgang að mörkuðum Evrópulandanna, en hagsmunir eru einnig þeir að vernda matvælaframleiðslu sem stendur mjög framarlega með tilliti til ,,hreinleika“. Auk þess sem bústofnar þjóðarinnar eru á margan, ef ekki flestan hátt, einstakir vegna þeirrar einangrunar sem þeir hafa búið við.

Stofnarnir eru að mestu lausir við marga sjúkdóma sem finnast á meginlandi Evrópu. Undantekningar eru samt sem áður nokkrar þar á, eins og flestir vita. Má nefna nokkur dæmi þar um eins og riðu, fjárkláða og mæðuveiki í sauðfé. Sumt hefur tekist að uppræta en annað ekki og a.m.k. einn aðfluttur pestarvaldur var kveðinn niður ef svo má segja. Grafinn í jörð og lúrir þar í sínum dvalargróum og eru þeir pestarblettir nú flestir og vonandi allir, merktir fyrir atorku og tilstuðlan Sigurðar Sigurðarsonar dýralæknis. Af þessu sést að við erum ekki óhult fyrir aðfluttum pestum ef óvarlega er farið og eitt dæmi þar um, er að fyrir nokkrum árum barst sjúkdómur í hrossastofninn og olli hitapest og umtalsverðu tjóni. Þurfti t.d. að aflýsa Landsmóti hestamanna þess vegna eins og margir eflaust muna.

Af þessu sést að búfjárstofnar landsins eru viðkvæmir vegna einangrunarinnar sem þeir hafa búið við og um leið einstakir. Flestir vita eflaust að íslensk hross eru eftirsótt erlendis vegna þess að þau eru stofn sem býr yfir einstökum eiginleikum, sem þróast hafa á hundruðum ára, kynslóð eftir kynslóð. Margir kunna að meta þessa eiginleika og þar eigum við búgrein sem hefur um áratugi verið útflutningsvara. Hross sem fjöldi útlendinga metur að verðleikum og kemur í þúsundatali til að sjá sýnda á landsmótum hestamanna.

Það er ekki sjálfgefið að hægt sé að stunda búfjárhald sem að langmestu er laust við ýmsa sjúkdóma sem herja á fénað í flestum öðrum löndum. Ástæða þess að mál hafa þróast svo að það er hægt, er að landið er eyja langt fá öðrum löndum og að einmitt þess vegna, er landið að mestu óhult fyrir smiti annarstaðar frá. Í þessu felast verðmæti. Verðmæti sem ekki skyldi vanmeta.

Fyrir tólf árum undirgekkst þjóðin samninga sem íslenskir ráðamenn höfðu gert. Samninga sem fólu það í sér að þessum verðmætum skyldi, ef allt færi á versta veg, kasta á glæ; fórna fyrir aðra hagsmuni. Þeir hagsmunir hljóta að hafa verið miklir og vissulega voru þeir það. Samningarnir snerust um það að tryggja einni helstu útflutningsvöru þjóðarinnar fiskinum sem veiddur er á miðunum umhverfis landið, aðgang að innri markaði Evrópuþjóðanna. Þeir hagsmunir voru metnir svo miklir að þeir vægju þyngra á vogarskálum þjóðarinnar en sjálft matvælaöryggi hennar.

Nú eru hins vegar blikur á lofti. Bakteríur eru búnað að þróa með sér ónæmi fyrir sýklalyfjum og vitað er að lyf hafa verið gefin í fóður dýranna. Til að fyrirbyggja sjúkdóma en einnig til að örva vöxt. Þessir búskaparhættir eru ekki stundaðir hérlendis, en nú standa íslenskir bændur frammi fyrir því að inn á að fara að flytja afurðir af dýrum sem alin eru upp með þessu móti. Fyrir þeim innflutningi standa heildsalar þjóðarinnar sem nú sem ætíð áður eiga þá hugsjón helsta að efla hag og heilsu(?) þjóðar sinnar með ,,hagstæðum“ innflutningi.

Við eigum að borða ódýran mat og litlu skiptir hvernig hann verður til, hvað í hann er sett eða hvaðan hann er kominn. Aðalatriðið er að hann sé ódýr afgangsvara stórra þjóða sem hafa vit á að framleiða sem þær geta af matvörum. Framleiða helst umfram þarfir svo ekki þurfi að líða skort og ekki treysta á aðra. Reynslan hefur kennt mönnum að fátt er meira áríðandi en að búa vel að sínu og hafa úr nægu að moða þegar boða skal til veislu og ekki síður hvunndags. Vita að ekki er gott að verða matarlaus og þurfa að treysta á aðra í því efni.

Við ættum svo sem að vita það líka og þurfum ekki að hugsa langt aftur.

Landbúnaðarráðherra er vandi á höndum; stendur frammi fyrir 12 ára gömlum gjörningi og þjóðin er orðin margdæmd fyrir að hafa ekki uppfyllt skilyrðin sem hún undirgekkst. Margt bendir reyndar til að ef heildsalarir hefðu ekki stefnt þjóð sinni fyrir íslenska og erlenda dómstóla: að þá hefði málið fengið að liggja í láginni; að erlendir hefðu séð í gegnum fingur sína með þá íslensku sérvisku að heimila ekki innflutning á kjöti nema að það væri frosið.
_ _ _

Hvernig getur staðið á því að 12 árum eftir að gerður er samningur af færustu mönnum þjóðarinnar við erlend ríki um viðskipti þeirra á milli, þá standi málin svona? Voru þeir kannski ekki svo færir ef grannt er skoðað? Ekki er skýringin sú að menn hafi gleymt málinu. Samtök atvinnulífsins (SA), hafa svo sannarlega haldið því vakandi, knúið á um, að heildsalar hópsins fengju vandræðalaust að flytja inn hrátt ófrosið kjöt. Ekki kjöt sem búið væri að sjóða eða reykja eða frysta, það var og er ekki nóg. Kjötið verður að vera ,,ferst“ ófrosið og tilbúið á grillið, ofninn eða pottinn, eða hráétið svo sem dæmi eru um að gert sé. Vildu og vilja ólmir notfæra sér þessa glufu í milliríkjasamningum til að stefna heilsufari manna og dýra í hættu.

Í von um fljóttekinn gróða.

Auðvitað vona allir að allt fari þetta nú vel. Að ekki verði um stóráföll að ræða vegna þessa. Vísindamenn hafa bent á hætturnar. Á það er ekki hlustað eða hvað? Er kannski hlustað en ekki hægt að komast með nokkru móti undan því að innleiða gjörninginn? Það hve það hefur dregist bendir til að ráðamenn hafi annað hvort ekki unnið vinnuna sína, eða hafi viljað fresta því í lengstu lög.

Frammi fyrir þessu er staðið og nú verða allir bestu menn þjóðarinnar að taka höndum saman og gera sem unnt er til að hindra að allt fari á versta veg. Þjóðin er sem betur fer ekki matarlaus og ef eitthvað skyldi nú vanta á veisluborðið, þá getum við treyst því að hinir hugumprúðu heildsalar okkar flytji inn það sem á vantar. Frosið kannski eða soðið. Alveg örugglega eitthvað gott, því þeir vilja ekki að neitt skorti og hugur þeirra stendur til að uppfylla allar hugsanlegar þarfir sem finnast.

Vilji þeir endilega standa í viðskiptum með hráar ófrosnar matvörur, þá er ekkert því til fyrirstöðu að þeir fari í víking og stundi þá iðju meðal annarra þjóða.

Um ,,veggjöld”

27. janúar 2019

Í héraðsblaðinu Suðra 10/01/2019, fjallar ritstjórinn um fyrirhugaða álagningu veggjalda. Í greininni rekur höfundur hvernig innheimtu er hagað núna, að af þeim um 50 milljörðum sem innheimt eru af bifreiðum og eldsneyti [öðrum en rafbílum] skila sér ekki nema um 25.000 milljónir til Vegagerðarinnar. Bendir einnig á að verði að auki tekin upp innheimta sú sem fyrirhuguð er í formi ,,veggjalda” verði um tvísköttun að ræða og að það verði ,,hluti landsmanna [sem] yrði sérstaklega fyrir ranglætinu”.

Ljóst er að fyrirhuguð veggjöld er skattheimta þeirrar gerðar sem leiðir síður en svo til tekjujöfnunar í samfélaginu; leggst jafnt á háa sem lága og gefur engum grið, líkt og eldsneytisskattarnir gera. Þá má líka flestum vera ljóst að það eru ekki hinir efnaminni sem rokið geta til og endurnýjað bíla sína með nýjum og eyðsluminni bifreiðum.

Þetta eru sem sagt afleitar hugmyndir sem augljóslega eru hristar fram úr ermi Sjálfstæðismanna. Þar á bæ er enginn sérstakur áhugi á samfélagi sem jafnar kjör og aðstöðu fólks óháð efnahag.

Vel má hugsa sér aðstæður sem réttlæta myndu veggjöld eins og núverandi samgönguráðherra hefur reyndar bent á. Aðstæður sem eru þannig, að fólk myndi hafa val: gæti valið gjaldskylda leið, líkt og var í Hvalfirði og hinsvegar aðra, sem lögð og fjármögnuð hefði verið með hefðbundnum hætti; jafnvel til umferðarjöfnunar t.d. í þéttbýli.

Ekki eins og fram hefur komið m.a. hjá Jóni Gunnarssyni formanni Samgöngunefndar, að veggjöld yrðu lögð á til einhverskonar vesællar tilraunar til að einangra höfuðborgarsvæðið í skattalegu tilliti. Hugmyndir sem virðast ganga út á að skattpína þau sem á suðvesturhorninu búa langt umfram aðra landsmenn.

Það er því líkast sem enn sé glóð í þeim glæðum sem áður glóðu, þegar gamla bændasamfélagið agnúaðist út í ,fólkið á mölinni’. Viðhorf sem virðist lifa góðu lífi í afstöðu sumra Framsóknarmanna utan af landsbyggðinni og birst hefur m.a. í hugmyndum um að taka skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg.

Orkumálastjóri ritaði ágæta grein á dögunum, sem nokkuð hefur farið fyrir brjóstið á a.m.k. sumum þeirra sem telja sig vera vini umhverfisins meiri og mikilvægari, umfram það sem gerist og gengur.

Nokkur athyglisverð atriði koma fram í greininni sem vert er að halda til haga og ég ætla að leyfa mér að tína nokkur til hér:

1) Í greininni er þess geti að fram sé kominn efnarafall sem skilar 163 ha.

2) Að augu manna séu að opnast fyrir nýtingu lággildrar varmaorku og jarðhita.

3) ,,Það er rangt, sem haldið hefur verið fram, að rafmagnsframleiðsla okkar sé ótengd Evrópu. Við erum í samkeppni við önnur Evrópulönd um fjárfestingar í nýjum orkukrefjandi iðnaði og vörur sem eru framleiddar með íslenskri raforku fara inn á Evrópumarkaðinn í skjóli þeirra tollafríðinda sem við njótum innan EES. Þess vegna fylgist Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, grannt með fjárfestingum í virkjunum og flutningsvirkjum til þess að tryggja að einstök fyrirtæki séu ekki að fá óeðlilegar ívilnanir og fyrirgreiðslu sem líta má á sem ríkisstyrk. Meðan við viljum eiga þennan aðgang að mörkuðum Evrópusambandsins verður viðskiptalegt umhverfi á Íslandi að vera sambærilegt við það sem gildir í aðildarlöndunum. Það gildir líka um framleiðslu, sölu, flutning og dreifingu á raforku.”

4) ,,Söguleg gögn segja okkur að raforkuframleiðsla til stórnotenda skapi útflutningsverðmæti upp á 25 milljarða króna á ári. Til samanburðar þá var útflutningsverðmæti sjávarafurða árið 2017 um 197 milljarðar króna. Það er því frekar auðvelt að greina hvaða hagvaxtarmöguleika við erum að útiloka með friðun einstakra virkjunarkosta.“

Í lok greinarinnar stingur höfundur upp á að menn panti ætíð rafmagnsbíl ef þeir panti sér leigubíl. Það gerir hann væntanlega í þeirri trú að um umhverfisvænan samgöngumáta sé að ræða. Vel getur verið að það sé rétt, en um það er deilt. Því hefur verið haldið fram að ekki sé allt sem sýnist í því efni, að umhverfismengunin við framleiðslu slíkra bíla sé umtalsvert meiri en við bensín og dieselbíla og það svo, að hin vistvæna orka sem notuð sé á rafbílana dugi ekki til að vinna á móti þeirri mengun sem af framleiðslu þeirra stafar.

Hins vegar er ekki um það deilt að sú vegalegnd sem hægt er að fara á rafbílum á hverri hleðslu, er til muna minni og að það tekur meiri tíma að hlaða rafbílinn en að dæla eldsneyti á þá sem það nota.

Höfundur stingur upp á að ef maður ætli til Egilstaða frá Reykjavík með leigubíl, ætti viðkomandi að panta sér rafbíl.

Hætt er við að slíkt ferðalag gæti orðið bæði tafsamt og leiðigjarnt, nema að viðkomandi hafi sérstaka ánægju af að dvelja á hleðslustöðvum fyrir rafbíla. Fyrir nú utan það, að tæplega er líklegt að pöntun leigubíla til slíkra langferða sé almenn.

Suðurlandsvegur

30. desember 2018

Hörmulegt slys á Suðurlandsvegi hefur enn einu sinni komið af stað umræðu um ástand þessa mannvirkis. Brýr eru gamlar og margar einbreiðar, vegurinn er mjór og kantar á slitlagi víða brotnir. Vegurinn er ójafn og missiginn og seint er gert við holur sem myndast þegar brotnar upp úr slitlagi.

Viðhald og endurbætur á veginum allar götur frá Keflavíkurflugvelli og austur um Suðurland, hefur verið vanrækt um margra ára bil. Ekki hefur verið lokið við tvöföldun vegarins frá flugvellinum og til Hafnarfjarðar og ekki bólar á breikkun frá Rauðavatni að Sandskeiði og enn er ekki byrjað á breikkun milli Hveragerðis og Selfoss, sem er alræmdur slysakafli. og ný brú yfir Ölfusá er enn einungis á umræðustigi.

Á þessari leið er flest það sem ferðamennirnir virðast sækja í að sjá og njóta, og það eru þeir sem hafa dregið þjóðarbúið upp úr því feni sem draumóralið Framsóknar og Sjálfstæðisflokks ruddu því ofaní – óvart og óviljandi(!) – það var aldrei ætlunin: stefnan var sett á fjármálamiðstöð Norður- Atlantshafsins.

Ástand þessa samgöngumannvirkis er til skammar og sýnir hvernig viðhorf stjórnmálamanna hefur verið til þeirrar samgönguæðar sem einna mest mæðir á vegna ferðamannastraumsins.

Sé það ásetningur að halda veginum í þessu ástandi, í þeirri von að það flæmi ferðamennina ,,eitthvað annað“, væri hreinlegast að gefa það opinberlega út.

Þó þeir sem valist hafa til að stjórna landinu síðustu árin, haldi kannski að hægt sé að dreifa straumi ferðamannanna með því að vanrækja vegakerfið þar sem álagið er mest, þá vita flestir aðrir að þannig virkar þetta ekki.

Ferðamennirnir fara þangað sem það er sem þá langar til að sjá. Borða það sem þá langar til að borða. Gista þar sem þeir finna sér viðunandi gistingu. Rétt eins og flestir ættu að kannast við frá sjálfum sér.

Er það ekki þannig sem við viljum hafa það þegar við förum til annarra landa, að skoða það sem okkur langar til að sjá, fara þar um sem við þurfum að fara til að komast á þá staði sem við æskjum og velja síðan gistingu eftir smekk og aðstæðum?

Um veggjöld

29. desember 2018

Hugmyndin um innheimtu veggjalda gengur að mörgu leiti illa upp og engar trúverðugar útfærslur á hugmyndinni hafa komið fram. Sést það vel, ef hugsað er um það sem þarf að gera í dreifðum byggðum.

Að hægt verði að leysa vanda Landeyjahafnar með slíkum gjöldum (sem ég hef séð nefnt í umræðunni) er að mínu mati ekki raunhæft. Aldrei hefði verið farið út í þá framkvæmd ef menn hefðu hugsað málið og sýnt ábyrgð. Flest bendir til að Landeyjahöfn verði klafi á þjóðinni um ókomna tíð. Annað hvort þangað til að á þeim vandamálum sem þar er við að eiga finnst lausn, eða að menn fá nóg af, gefast upp á ,,höfninni“ og leita raunhæfrar lausnar. Sem t.d. gæti falist í því að tvær ferjur sigldu hvor á móti annarri milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja.

Í fréttum að undanförnu hefur verið rætt um að bæta þurfi veginn á Strandir. Hvernig hugsa menn sér að greiða það með veggjöldum? Mörg slík dæmi mætti nefna.

Mikil þörf er á að byggja nýjar brýr víða um landið. Ýmist að endurnýja þær algjörlega og byggja tvöfaldar og/eða byggja einfaldar brýr þar sem það getur átt við og þá með því fyrirkomulagi að um sitt hvora akstursstefnuna sé að ræða á þeirri nýju og þeirri gömlu. Hvernig ætla menn að greiða þær framkvæmdir með veggjöldum?

Brýn þörf er á að breikka, jafna og aðskilja akstursstefnur á mörgum vegum, ekki síst á þjóðvegi 1. Hvernig ætla menn að greiða það með veggjöldum? Eru þeir sem boða þessa leið tilbúnir með útfærslu á því hvernig það verði gert?

Þó vel hafi gengið að greiða Hvalfjarðargöngin með veggjöldum, þá mega menn ekki láta það glepja sér sýn. Það sýnir okkur einungis, að þar sem líkur eru á mikilli umferð, getur gjaldheimta þessarar gerðar gengið upp.
Veggjöld geta s.s. átt við þar sem umferð er yfir einhverju skilgreindu lágmarki, þar sem hægt er að velja um leiðir og rétt er, að víða erlendis hafa menn farið þessa leið.

Vandséð er hins vegar, hvernig þau geta verið sú allsherjarlausn sem Jón og Sigurður og aðrir boðberar þessarar innheimtuaðferðar, eru að halda að fólki. Athyglisvert er, að ekki hefur verið komið fram með útfærslu á hugmyndinni. Einungis farið um hana almennum orðum og þá þannig að ekki er skýrt út hvert stefnan er sett.

Satt að segja ekki með öllu útilokað að eftir sé að hugsa málið til enda, að hugmyndin hafi verið gripin á lofti og síðan kastað fram í umræðuna. Jafnvel í þeirri von að sem flestir myndu stökkva á vagninn, telja að hér sé fundin lausn og síðan geti ríkisstjórnin haft frítt spil með framhaldið, útfærsluna og innheimturnar.

Er þetta leiðin sem við viljum vera á?

Fyrir rúmum 70 árum lauk seinni heimstyrjöldinni. Meðan á henni stóð leyfði ekki af að þjóðin okkar, hefði í sig og á. Siglingar með nauðsynjavöru frá Evrópu urðu hættulegar og gamlar viðskiptaþjóðir áttu nóg með sig. Þótti reyndar gott að fá fisk og var mörgum mannslífum fórnað í baráttunni við að koma honum á markað og fá eitthvað í staðinn, sem eyþjóðina vanhagaði um. Þjóð sem þá var mun fámennari en nú er og þjóðfélagið allt vanmáttugra en það sem við þekkjum. Kröfurnar voru líka minni og mörgum þótti gott ef þeir komust af frá einum degi til annars og höfðu í sig og á. Ekki var farið fram á mikið meira.

Nú er öldin önnur. Þjóðin fjölmennari, kröfurnar meiri, innviðirnir sterkari og svo virðist sem allt sem áður var, sé gleymt. Enginn, eða a.m.k. fáir, hugsa um matvælaöryggi, samgönguöryggi, né birgðastöðu nauðsynjavara: s.s. olíu, kornvöru o.s.frv.

Flutningaskipin, sem þjóðin lagði svo mikið á sig til að eignast í byrjun 20. aldar, teljast vera í íslenskri eigu, en samt sigla skipin öll undir erlendum fánum. Kornbirgðir til manneldis eða eldis búfénaðar eru nær engar, eldsneytisbirgðir sömuleiðis og áfram mætti telja. Lifað er frá degi til dags.

Stjórnvöld virðast telja matvælaframleiðslu í landinu vera aukaatriði, því allt eins megi flytja slíkan hégóma inn frá útlöndum. Kaupmennirnir muni sjá um það! Og til eru þeir sem eru svo sterkir í trú sinni á frelsi í viðskiptum, að þeir telja að það sé matvælaframleiðslu í landinu til góðs að þjarma sem mest að henni. Vitna í því efni til þess hve garðyrkjubændum hafi vegnað vel eftir að innflutningur á grænmeti var gefinn frjáls. Taka ekki með í þá jöfnu, hvað gert var til að jafna aðstöðumun garðyrkjubænda þegar svo var komið.

Telja jafnvel að Ísland geti gengið inn í Evrópusambandið án nokkurra skilyrða. Svo eru aðrir sem í orði eru andsnúnir inngöngu í það samband en gera síðan samninga við það sama samband, sem grafa undan matvælaframleiðslu þjóðar sinnar og telja það horfa til framfara! Vilja og stefna að því lækka tolla einhliða, svo sem nýlegt dæmi sannar varðandi (sér!)osta. Hika ekki við að greiða innlendri framleiðslu hvaða högg sem er til að fá ímyndaðri þörf sinni fullnægt.

Hvert erum við komin, þegar fólkið sem við veljum til að fara með stjórn lands og þjóðar hugsar ekki um hag þjóðarinnar sem því er treyst fyrir? Paufast um í kyrrþey við að prjóna saman tollasamninga við viðskiptasamband sem viðkomandi segist í orði ekki vilja neitt með hafa? Trommar upp allt að því í danssporum í beina útsendingu frétta til að lýsa því yfir að samningurinn sem hann var að undirrita sé allra meina bót og að nú skuli allir vera kátir! Og þá væntanlega líka þeir sem sjá tilveru sinni ógnað með óvæntum hætti. Þegar sá hinn sami lýsir því yfir í ræðu á degi sjómanna, að nú ætli hann að sjá til þess að íslensk flutningaskip fari undir íslenskan fána? Gerir síðan ekkert í málinu og er enn árum síðar samgönguráðherra og ekkert spyrst til málsins sem hann talaði svo fjálglega um fyrir nokkrum árum?

Samfélag okkar er margfalt sterkara, ríkara og upplýstara en það var þegar þjóðin var að stíga sín fyrstu skref inn í fullveldi.

Hyldýpið sem er milli almennings og nýrrar og gamallar yfirstéttar, kvótagreifa og tortólufólks og panama, nýríkra leigugróssera og fjármálafursta og örsnauðs fólks sem tæpast á í sig, og á ekki þak yfir höfuðið og stendur jafnvel í biðröðum í von um að fá eitthvað gefins að borða er svo yfirþyrmandi að engu tali tekur.

Við erum komin svo langt að þetta þarf örugglega ekki að vera svona.

Á svæðinu ,,Umræður um landbúnaðarmál“ á Facebook hefur borið á góma að það skorti á samstöðu milli búgreinanna (Petrína Þórunn Jónsdóttir) og satt er það, að samstaðan mætti vera meiri, bæði nú um stundir en einnig fyrr á tímum.

Áður fyrr voru búgreinarnar færri en nú og ekki eru nema nokkrir áratugir síðan. Þá var staðan sú að aðalgreinar landbúnaðarins voru: sauðfjárrækt og nautgriparækt til mjólkurframleiðslu að mestu en nautgripakjöt féll meira til vegna þeirrar stafsemi, en að um markvissa framleiðslu væri að ræða.

Ekki má ekki gleymast í þessu sambandi, að holdagripir af Galloway stofni voru fluttir inn fyrir margt löngu og er til skondin saga af því hvernig fyrsti kálfurinn kom til sögunnar. Þá sögu sagði mér ömmubarn konunnar sem bjargaði kálfinum nýfæddum frá förgun fyrir um 40 árum.

Seinna kom til sögunnar einangrunarstöðin í Hrísey og innflutningur í gegnum hana. Það hefur líkast til ekki verið góð ráðstöfun að leggja einangrunarstöðina niður og hefur örugglega tafið framþróun nautakjötsframleiðslunnar. Garðrækt má einnig nefna, aðallega kartöflur og rófur, lítils háttar svínarækt og hænsnarækt til eggjaframleiðslu. Seinna kom svo til sögunnar önnur alifuglarækt í smáum stíl til kjötframleiðslu, en það eru einmitt kjúklingaræktin og svínaræktin sem einna mest hafa blómstrað síðustu áratugina.

En aftur að samstöðunni og þar með ,,Bændasamtökum Íslands“, áður ,,Stéttasambandi bænda“ og ,,Búnaðarfélag Íslands“.

Þar til núverandi formaður Sindri Sigurgeirsson, var kosinn til formennsku í B.Í. má segja að samtökin hafi verið fyrst og fremst samtök kúa og sauðfjárbænda, þó svo ætti að heita að um samtök allra bænda væri að ræða. Aðrar búgreinar voru með að nafninu til og voru sumar hverjar það sem kalla mætti óhreinu börnin hennar Evu, s.s. alifuglarækt og svínarækt. Enn eimir eftir af þessu. Það má t.d. öllum vera ljóst að mikil skekkja er í samtökunum varðandi fulltrúafjölda, þar sem í engu er tekið tillit til framleiðslumagns búgreinanna, heldur eingöngu hve margir ,,bændur“ standa á bak við hverja grein.

Þegar kjötframleiðslugreinarnar, kjúklinga og svínarækt fóru að blómstra með vaxandi framleiðslu hafa eflaust margir í hinni gömlu og grónu kjötframleiðslugrein, sauðfjárræktinni, litið á þær sem ógn, séð að þjóðfélagið var að breytast og það töluvert hratt, í átt til þess sem er í nágrannalöndum varðandi neysluvenjur sem mörgu öðru.

Er Haraldur Benediktsson lét af formennsku og Sindri Sigurgeirsson tók við, hófst nýr kafli í sögu B.Í. enda miklar breytingar í farvatninu, sem leiddu til gjörbreyttrar félagsaðildar að samtökunum ásamt fleiru. Nú er staðan þannig, að Bændasamtökin eru regnhlífarsamtök allra búgreina, eiga og vonandi gera, að gæta hags þeirra allra, með víðri yfirsýn og það er einmitt það sem getur verið nokkuð snúið á stundum. Þó miklar breytingar hafi orðið, þá er það þó svo að mörgum kjúklingabændum og svínabændum finnst sem svo, að þeir njóti ekki jafnræðis í samtökunum, af þeim ástæðum sem fyrr voru nefndar.

Finna þarf lausn á þessu ástandi, t.d. með því að við mat til kosninga fulltrúa í trúnaðarstöður verði notast við blandað kerfi fjölda framleiðenda í búgreinum og framleiðslumagns til sölu á innanlandsmarkaði að teknu tilliti til ríkisframlaga til þeirra greina sem það á við um. Varðandi þær greinar sem ekki eru í kjötframleiðslu mætti hugsanlega notast við kerfi sem tæki tillit til veðmætis framleiðslunnar (að teknu tilliti til ríkisframlaga ef einhver eru) ásamt fjölda þeirra sem framleiðsluna stunda.

Tek fram, að þó ég varpi þessum hugmyndum fram hér, þá eru þær engan veginn fullhugsaðar, heldur einungis hugmyndir þess sem þetta ritar og til umhugsunar og ætlaðar til að styrkja Bændasamtökin til framtíðar litið. Reynist þær ekki gera það við nánari skoðun, eða jafnvel vera til skaða, þá þarf að breyta þeim eða leita annarra leiða. Við núverandi stöðu verður hins vegar ekki búið til lengdar. Það er t.d. engan vegin víst að við formannskjör í næstu framtíð, verði kosinn formaður með þá víðsýni sem núverandi formaður hefur sýnt í störfum sínum!

Ólíklegt er að sauðfjárrækt án alls ríkisstuðnings sé raunhæfur möguleiki hérlendis, fremur en svo víða annarsstaðar. Ekki má þó líta svo á að styrkja þurfi alla framleiðslu af þessu tagi og engin ástæða er til að eyða skattfé almennings í að styrkja tómstundabúskap með kindur. Undirritaður hefur af því margra ára reynslu, að vel er hægt að ala kindur til heimabrúks án alls ríkisframlags, ef aðstæður eru fyrir hendi. Þó ekki sé raunhæft að reikna með að framleiðslan sé án ríkisstyrkja, þá þýðir það þó ekki að hægt sé að líta á það sem framtíðarlausn að ,,selja“ afurðina á hrakvirði til útlanda; hlýtur að vera framtíðarmarkmið að laga framleiðsluna að markaðinum. Að laga markaðinn að framleiðslunni eins og nú eru uppi hugmyndir um, er tæpast raunhæfur kostur.

Það er vitanlega sársaukafullt að tapa markaðshlutdeild, en það er það sem hefur verið að gerast í sauðfjárræktinni. Þegar þjóðfélagsbreytingar verða þá er það hlutverk stjórnvalda að taka þannig á málum að stórir hópar fólks sitji ekki eftir horfandi fram á skerta afkomumöguleika. Hafa verður í huga að landbúnaður er starfsemi þar sem ekki er tjaldað til einnar nætur. Framleiðsluferlið er langt og þurfa stjórnvöld að vera vakandi og tilbúin til að grípa inn í, móta stefnu og milda skaðann svo sem hægt er og vera tilbúin til aðstoðar við að finna nýjar stefnur og nýjar leiðir.

Það hafa þau alls ekki gert og sannleikurinn er sá að enginn stjórnmálaflokkur hefur lagst í marktæka greiningu á stöðu landbúnaðarins. Ekki hefur verið spurt krefjandi spurninga um hvernig framtíðarsýnin skuli vera. Á að miða við að þjóðin sé sér í sem flestu sjálf sér næg varðandi matvælaframleiðslu? Á að taka tillit til sögunnar í því efni, t.d. einangrunar landsins á ófriðartímum og hvernig hægt sé að bregðast við í þeim efnum? Á að tryggja að í landinu séu lágmarks birgðir af olíum, hráefni til fóðurframleiðslu á búfjárfóðri, áburði o.s.frv. Á að stuðla að því að rekstrarumhverfi landbúnaðargreina sé sem líkast því sem gerist t.d. í Evrópulöndum, að teknu tilliti til náttúrufars og nauðsynjar varðandi verndun einstakra gamalla búfjárstofna nautgripa, sauðfjár, geita og hrossa?

Verði svörin við þessum spurningum neikvæð og það svo að niðurstaðan verði: Að best sé að láta reka á reiðanum og blanda sér í engu inn í þróunina, þá liggur hún alla vega fyrir, þó ógæfuleg sé að mati þess sem þetta ritar.

Hvað sem þessu líður, þá má öllum vera ljóst að það getur ekki gengið til lengdar, að í engu sé brugðist við þeirri stöðu sem uppi er í sauðfjárræktinni. Þar hefur um nokkurn tíma verið svo að búgreinin er rekin með styrkjum sem eru u.þ.b. +/- helmingur framleiðslukostnaðar og það er ýmissa hluta vegna varhugavert við að búa fyrir bændurna. Ekki er nefnilega gefið að stjórnvöld framtíðarinnar vilji taka þátt í slíku ráðslagi. Höfum líka í huga að framleitt er um þriðjung umfram innanlandsþarfir og það sem er umfram innanlandsþarfir, er selt til annarra landa með ríkisframlagi á hrakvirði m.v. framleiðslukostnað.

Sauðfjárbændur hafa komið fram með ágætar tillögur til lausnar á þessu ástandi. Ekki er svo að sjá sem á þær hafi verið hlustað, né heldur að til standi að gera það. Ríkið sem að stórum hluta rekur greinina víkur sér með öllu hjá því að taka þátt í að leysa vanda hennar; hefur ekki í sér nennu til þess, né svo mikið sem hlusta!

Það má öllum sem hugsa um þessi mál, vera ljóst, að svona geta hlutirnir ekki gengið til. Um er að ræða þá búgrein sem mannfrekust er, ef mér skýst ekki, þannig að það er fjöldi fólks sem um er að ræða og á allt sitt undir.

Eins og áður kom fram í þessum pistli, þá er framleiðsluferlið í landbúnaði langt og er þess ef til vill skemmst að minnast hverjar afleiðingarnar urðu, þegar svokallaðir eftirlitsdýralæknar í sláturhúsum lögðu niður störf. Ekki liðu nema nokkrir dagar þar til allar frystigeymslur voru orðnar fullar af kjöti hjá svínabændum og kjúklinga. Dæmi voru reyndar um að til væru þeir dýralæknar sem töldu réttast að dýrin yrðu aflífuð á búunum og munaði litlu að svo færi. Eftirlitsdýralæknar eru starfsmenn Matvælastofnunar sem starfrækt er af Ríkinu, m.ö.o. opinberir starfsmenn!

Ég hef hér minnst talsvert á offramleiðslu sauðfjárræktarinnar og hún er til staðar og mest í umræðunni nú um stundir. Það er þó alls ekki þannig að sauðfjárbændur séu einir um að hafið staðið í þeim sporum.

Skemmst er að minnast þeirra tíma þegar offramleiðsla var í svína og kjúklingabúskap og þá má muna dæmi um offramleiðslu á mjólk og m.a.s. kartöflum á fyrri tíma, þannig að ljóst má vera að ýmsar greinar landbúnaðarins geta lent í slíkri stöðu á okkar litla og viðkvæma markaði fyrir landbúnaðarvörur.

Er búandi við þetta ástand til framtíðar, eða getur verið að það sé nokkurs virði að menn setjist niður og fari yfir málin með það að markmiði að finna betri og markvissari leiðir að því markmiði að íslenskur landbúnaður geti blómstrað í sátt við land og þjóð til framtíðar litið.

Verði það hins vegar niðurstaðan að best sé að flytja alla matvöru inn og treysta á guð og lukkuna varðandi framtíðina, þá er best að fá það fram. Þá liggur nefnilega fyrir að ekkert öryggi sé um að ræða. Ekkert sæmilega tryggt starfsumhverfi líkt því sem annarsstaðar gerist. Enginn tryggingarsjóður gegn óvæntum áföllum eins og er í ESB löndum, svo dæmi sé tekið. Það eina sem yrði sæmilega tryggt, ef að líkum lætur, er að meiri og ríkari kröfur yrðu gerðar á flestum sviðum til framleiðslunnar, aðstöðunnar við hana og eflaust sitthvað fleira sem mönnum tekst að láta sér detta í hug til að þrengja að bændum og búaliði. Fyrir nú utan, að sjálfgefið þykir að íslenskir bændur keppi við bændur annarra landa sem búa við betri rekstrarskilyrði.