Heimsóknin

5. september kl. 15.31

Við lifum á skrítnum tímum.

Í loftinu birtist svermur af flugvélum sem setjast síðan hver af annarri á flugvöllinn í Keflavík. Flugvöll sem einu sinni var herflugvöllur, þéttsetinn af herflugvélum vegna þess að það var stríð.

Nú er ekki stríð sem betur fer, ekki í okkar heimshluta, en ýmislegt gengur á annarsstaðar s.s. í Sýrlandi þar sem er alltaf sumar, en það er önnur saga.

Ein af flugvélunum ber af öðrum, er í raun farþegaflugvél og í henni er farþegi og fylgdarlið.

Þessi aðalfarþegi er bara aðal hér, þessa stundina, en ekki aðal heima hjá sér, því þar er hann ,,vara“ og svo það sé nú skýrt tekið fram þá er hann varaforseti; forseti sem gripið er til ef ef sá sem er aðal forfallast af einhverjum ástæðum, en það er ekkert sem kemur málinu við þessa stundina.

Taugaspenntir byssumenn stilla sér upp tilbúnir að grípa til sinna ráða ef einhver myndi gera sig líklegan til að vera með varasama hegðun af einhverju tagi.

Jakkafataklæddi varamaðurinn hittir íslenska ráðamenn utanríkisráðherra, borgarstjóra (sem kom á reiðhjóli varamanninum til furðu), forseta sem bar dularfullt armband og konu hans sem klædd var í hvítt (það mun tákna eitthvað), utanríkisráðherra (sem ekki meðtók boðskapinn varðandi belti og axlabönd eða var það braut og belti eða símaframleiðandi eða bara eitthvað annað? Hver veit þegar enginn veit?) og ekki má gleyma forsætisráðherra sem að sögn þeirra sem með fylgdust horfði beint í augu gestsins!
Og það var spjallað, sest í stóla og slegið á létta strengi.

Á eftir ræddu menn við blaðamenn og gesturinn sagði eitt, en íslenski utanríkisráðherrann annað, eins og: nokkrum sinnum ,,ónákvæmt“, enda ekki kominn á fríverslunarsamningur við USA-ið en slíkur er í gildi við Kína.

Grænland var ekki til sölu og vonandi ekki Ísland heldur og þó og hver veit ef vel er boðið?

Gesturinn fer og allt fellur í ljúfa löð, en heima situr aðalforsetinn og lætur sig dreyma um hve sætur og huggulegur forseti N-Kóreu sé inn við beinið og hve gaman væri að sprengja fellibyli í tætlur með kjarnorkusprengju og þegar hann nær því ekki fram: þá breytir hann bara ferð þeirra á veðurkortinu.

Segi menn svo að tíðindalaust sé hér á hjaranum og í heiminum öllum!

Bjargvættur þjóðar?

15. ágúst kl. 12.48

Guðfinna Harpa Árnadóttir formaður Landsambands sauðfjárbænda, ritar grein í Fréttablaðið til andsvara við grein sem Guðmundur Steingrímsson hafði áður ritað í sama blað.

Lesa má út úr grein Guðfinnu, að sauðfjárrækt er landbúnaður og að íslenskur landbúnaður er sauðfjárrækt og ætti það ekki að koma mörgum á óvart sem þekkja til.

Guðfinna segir sauðfjárræktina vera: ,,samofin einni af okkar helstu útflutningsgreinum, ferðaþjónustunni” og virðast þau tengsl vera með einhverjum dularfullum hætti og þó ekki, því ferðamennirnir munu hafa smakkað lambakjöt samkvæmt könnun sem framkvæmd var af Icelandic Lamb og niðurstaðan varð sem vænta mátti: að það hefðu margir þeirra gert, þ.e. smakkað.

Nokkuð var fjallað um þessa merkilegu niðurstöðu í Bændablaðinu á sínum tíma og komst ritstjóri blaðsins m.a. að eftirfarandi niðurstöðu í umfjöllun sinni um málið:

,,Engin leið er að segja nákvæmlega til um hver neysla erlendra ferðamanna hefur verið á innlendu alifuglakjöti vegna þess að 11% af heildarsölunni er innflutt kjöt. Ekki frekar en hver neyslan hefur verið á innlendu nautakjöti eða svínakjöti.”

Sem sagt ,,engin leið“ komast að því hver neyslan væri á þessum kjöttegundum vegna þess að þær væru líka fluttar inn. Rétt er í þessu sambandi að rifja upp að erlendu ferðamennirnir voru ekki spurðir um neyslu að öðru leyti en því hvort kjötið hefði verið smakkað.

Bændablaðið hélt síðan áfram umfjöllun sinni og upplýsti lesendur um eftirfarandi:

,,Könnun Gallup sýndi að 57% erlendra ferðamanna hafi smakkað lambakjöt, en 41,7% nautakjöt og 25,3% svínakjöt.”

Það er sem sagt ekki hægt, en er samt hægt!

Og tökum nú eftir, að ekki var spurt um þá kjöttegund sem mest er neytt af, það er að segja alifuglakjöt.

Líklegt er að í framtíðinni verði þessi könnun notuð sem skólabókardæmi um það hvernig ekki eigi að vinna könnun af þessu tagi. Það er að segja, ef hún þá verður talin þess virði.

Sauðfjárræktin, sem er til umræðu í greinum Guðfinnu og Guðmundar er í miklum vandræðum. Vandræðum sem stafa af því að enginn markaður finnst sem greitt getur það verð sem þarf fyrir þann þriðjung framleiðslunnar sem er umfram innanlandsþörf og sem er haldið uppi með greiðslum úr ríkissjóði.

Treyst er á að ríkissjóður greiði í fyrsta lagi það sem þarf til að varan seljist (beingreiðslur, gæðagreiðslur(!), ullartillegg o.fl.), en einnig það sem þarf til að eitthvað hafist fyrir útflutninginn sem um nokkur ár hefur numið um 1/3 af framleiðslunni.

Annar vandi er síðan undirliggjandi, þ.e.a.s. að framleiðendurnir neita að horfast í augu við vandamálið. Horfast ekki í augu við að of mikið sé framleitt, að erlendir markaðir skili ekki því verði sem þarf. Horfast ekki í augu við að búskaparhættirnir séu úreltir og ekki vænlegir til vinsælda. Að það sé t.d. ekki sjálfsagt, að aðrir girði sig af til að verjast fénaðinum sem þeir búa með en ekki öfugt, og að ekki sé eðlilegt að ríkissjóður sé að styrkja fólk sem stundar búgreinina sem sport en ekki sem atvinnuveg og fái síðan greiðslur úr ríkissjóði jafnt og þeir sem eru að reyna að skapa sér atvinnu af henni og síðast en ekki síst: Að kindum sé haldið til beitar á hálendi sem er að fjúka upp vegna skertrar gróðurþekju (og fleira mætti til telja).

Auðvitað þarf að vera matvælaframleiðsla í landinu, en það er af og frá að hana þurfi að stunda í stórum stíl sem gjafagjörning til útlanda og með dýrategund sem gefur af sér afar litlar afurðir á hverja framleiðslueiningu, fer illa með gróður og helst ekki innan girðinga nema að þær séu af dýrustu og vönduðustu gerð.

Formanns Landsambands sauðfjárbænda bíður það erfiða verkefni að finna farsæla leið til að leiða félaga sína út úr vandanum. En ekki að berjast í því, að halda þeim sem fastast inni í gildrunni sem þeir eru fastir í og vitanlega verða þeir stjórnmálamenn og stjórnmálaöfl, sem ábyrgð bera á að svo er komið sem komið er, að horfast í augu við stöðuna eins og hún blasir við.

Víst getur sú staða komið upp eins og dæmin sanna, að Ísland einangrist frá umheiminum að einhverju leiti. Sagan sýnir að það hefur gerst, en ef það gerist þá felst lausnin ekki í takmarkalítilli sauðfjárrækt. Málið er mun flóknara en svo.
_ _ _

Að lokum vil ég leyfa mér að birta þessa klippu úr grein Guðfinnu Hörpu til umhugsunar:

,,[…] skautað [er] framhjá flestum rökum fyrir því að styrkja innlenda landbúnaðarframleiðslu [í grein Guðmundar]. […] rök eins og eflingu atvinnu á Íslandi og þá sérstaklega atvinnu í dreifbýli […]. Um eða yfir 10 þúsund íslensk störf eru í landbúnaði eða tengd landbúnaði. Þessi störf skila ríki og sveitarfélögum tekjum eins og önnur störf. […]”

Síðan segir:

,,[…]lambakjötsframleiðsla, er samofin einni af okkar helstu útflutningsgreinum, ferðaþjónustunni í gegnum metnaðarfulla veitingaþjónustu […] og er þar með verulega gjaldeyrisskapandi.”

Gott væri að fá frekari útskýringu á þessu, þ.e.hvernig lambakjötsframleiðsla verður gjaldeyrisskapandi?
C540E7687AAC39213EB7F4309FE538D6

Á vef Morgunblaðsins mbl.is er upplýst, að enginn skortur sé á lambahryggjum eins og haldið hefur verið fram að væri. Hið ,,týnda” kjöt fannst með óvæntum hætti þegar sótt var um tollkvóta fyrir erlent lambakjöt sem menn hugðust flytja inn til að bregðast við skortinum á þessari kjöttegund.

Þá má einnig lesa þar að Framsóknarflokkurinn vilji halda uppi því sem hann telur vera ,,sérstöðu” íslenska lambakjötsins
og að það verði best gert með því, að ekki verði flutt inn lambakjöt frá öðrum löndum. Íslenska lambakjötið er sem sagt svo sérstakt að það þolir ekki samanburð við annarra landa lambakjöt, að mati Framsóknarflokksins.

Sérstaða íslenska kjúklingakjötsins er talsverð, en Framsóknarflokkurinn virðist telja þá sérstöðu best varða með því, að flutt sé inn kjúklingakjöt frá öðrum löndum.

Sama má segja um svínakjötið og nautakjötið, sérstaða þess er talsverð og Framsóknarflokkurinn telur hana best varðveitta með því að svína- og nautakjöt sé flutt inn.

Hver er þessi sérstaða íslenska lambakjötsins?

Því er haldið fram af útflutningsskrifstofu þess, ,,Icelandic Lamb“, að sérstaðan felist í frjálsu ráfi kinda um landið.

Ekki stenst það, því það eru ekki nærri allar íslenskar kindur sem komast upp með ráf af því tagi. Fjöldi bænda heldur sitt fé í heimahögum og jafnvel innan girðinga, þó hitt sé líka rétt að sumir bændur velja þann kost að beita fé sínu á hálendið.

Það var upplýst nýlega að það er ekki nema um 1/5 hluti lambakjötsins sem verður til með beit á hálendi landsins.

Sé átt er við að sérstaðan felist í bragðinu sem myndist við beit kindanna á hálendisgróðrinum má augljóst vera að það getur ekki staðist.

Það er nefnilega nákvæmlega ekkert gert til að halda aðskildu á kjötmarkaðinum kindakjöti eftir því hvernig það verður til. Hvort það varð til við hálendisbeit eða láglendisbeit veit ekki nokkur maður, því allt fer í einn pott.

Það er ekki einu sinni höfð reiða á því hvort skrokkar af lömbum sem koma af hálendinu eftir haustsmölun og eru snöggfituð fyrir slátrun með kálbeit, séu hafðir sér eftir slátrun.

Sérstaða kjötsins er í raun ekki önnur en sú að það er íslenskt og hvað sem líður fitun lamba að hausti með erlendum fóðurjurtum og þó kindurnar fái gras, brauð eða kjarnfóður af erlendum uppruna, þá eru þær jafn íslenskar fyrir því.

Nema að hin svokallaða ,,sérstaða“ felist í því að mati Framsóknarflokksins, að kjötið hafi svo margbreytilegt bragð. Líklega liggur skýringin þar, því svo mikið er víst, að mörgum finnst sem ekki sé á vísan að róa hvað varðar bragð og mýkt hins íslenska lambakjöts sem selt er í íslenskum verslunum. Fyrrverandi landbúnaðarráðherra sagði við undirritaðan í spjalli fyrir nokkru, að hann teldi að það yrði finna út hvað það væri sem ylli því að sumt lambakjöt væri ólseigt og annað ekki.

Ef það er þessi ,,sérstaða” sem Framsóknarflokknum þykir nauðsynlegt er að vernda, með því að hindra að þeir örfáu Íslendingar sem ekki hafa bragðað á erlendu lambakjöti geti fengið sér af því prufu, þá fer málið að skýrast.

Getur verið að flokkurinn óttist samanburðinn? Getur verið að hið sérstaka ráffé sé bara ekkert sérstakt þegar upp er staðið, sé bara venjulegar kindur sem fluttar voru inn til landsins líkt og annar búfénaður sem hér er?

Alvara þessa máls er hins vegar að svo virðist sem beitt hafi verið bellibrögðum á markaði með lambakjöt. Að því hafi verið haldið fram að skrokkhluta væri farið að vanta sem ekki vantaði, hugsanlega í þeim tilgangi einum að þrýsta upp verði á vörunni, því svo bregður við að þegar við hinum meinta skorti er brugðist, að þá upplýsir hin trausta heimild Framsóknarflokkurinn allt í einu og óvænt að nóg sé til af kjöti.

Hvaðan það kom og hvert það fór er hins vegar óupplýst.

Kindugt uppgræðslustarf

6. júní kl. 10.39

Icelandic Lamb birti auglýsingu á Facebook nýlega í formi myndar af fallegu fólki í fallegu umhverfi og allir í fallegum lopapeysum

Skrifstofan Icelandic Lamb er mönnuð fimm starfsmönnum, samkvæmt því sem fram hefur komið í Bændablaðinu. Hefur hún staðið sig svo vel í markaðssetningu á kindakjöti á erlendum mörkuðum að skortur mun vera orðinn á eftirsóttustu skrokkhlutunum. Það mun þó væntanlega eķki koma að sök, því borist hafa af því fréttir, að við því verði brugðist með innflutningi á kindakjöti frá Nýja Sjálandi.

Gott er til þess að vita að kolefnisjöfnun vegna þessara kindakjötsflutninga útflutningsskrifstofunnar, skuli vera svo markvisst og örugglega jöfnuð út, með flutningi á sams konar kjöti inn til Íslands. Kjöti sem flutt er svipaða vegalengd en öfuga leið. Það hlýtur að vinda ofan af þeirri loftmengun sem hlaust af útflutningnum. Mun jafnvel auka loftgæði og ef vel tekst til: núlla kolefnissporið!

Útflutningsskrifstofan fyrrnefnda og ríkisrekna, mun eķki standa að innflutningnum. Hennar hlutverk er að koma hinu einstaka íslenska kindakjöti á erlenda markaði og það gerir hún svo vel að tæpast verður betur gert. Og eins og fram hefur komið þá mun íslenskt kindakjöt nú vera á boðstólum vítt um heim og allt austur til og með Asíu fyrir dugnað og framtak nefndrar skrifstofu.

Með auglýsingunni fylgir mynd af vörumerki útflutningsstofunnar og skoði menn það vel má sjá, að það er talið íslensku sauðkindinni til ágætis, að hún hafi fengið að ráfa frjáls um landið síðan 874.

Það gerir hún enn og er því að vonum að þess sé getið í vörumerkinu.

Ráf íslensku kindarinnar á okkar tímum fer þannig fram að henni er, að mestu leyti, ekið upp fyrir afréttargirðingar og sleppt þar til að ráfa um gróðursnautt hálendið.

Samkvæmt því sem lesa má á Facebook í færslum sumra sauðfjárbænda, býr sauðkindin yfir þeim undraverða eiginleika að hún bæði eykur og bætir þann gróður sem hún slítur upp og græðir þannig landið sé þess þörf. Það er hins vegar alls ekki er víst að slík þörf sé til staðar. Því sé tekið mark á því hve gott ástand gróðurþekjunnar er á hálendi landsins að sögn a.m.k. sumra þessara færsluritara þar um, er slík umbóta og uppgræðslubeit alls óþörf.

Engin ástæða er til að efast um þessi sannindi, því eins og allir geta séð er sandfok af hálendinu yfir lönd og haf að mestu leyti hætt og það sem greinist stundum t.d. í sunnlenskum sveitum í því efni, mun vísast koma undan nagladekkjum bifreiða í Reykjavík.

Það mun fyrst fjúka til norðurs og þaðan til austurs áður en mistrið tekur að endingu stefnuna í suður og á Suðurlandið og eyðist þar.

Það er síðan af hálendiskindunum að segja, að þegar þær eru búnar að ljúka sér af í gróðurstarfi sínu, er þeim að hausti smalað saman með fjórhjólum, mótorhjólum, hestum og hundum og komið til heimahaga með flutningatækjum ýmiskonar og líkum þeim sem notuð eru til að koma þeim til uppgræðslustarfa sinna á hálendinu.

Umferðin sem smalamennskan veldur um hálendið, mun líkt og beit kindanna, hafa græðandi og eflandi áhrif á gróðurinn þar uppi, ólíkt því sem er með umferð villuráfandi þéttbýlisbúa og alræmdra útlendinga sem stundum álpast þar um, sjálfum sér og öðrum til vansa.

Þeir sem þraukað hafa það af að lesa þennan pistil til enda, eru vonandi einhverju nær um ganginn í náttúrunni og skilja líklega núna hvers vegna beita þarf fjalllömbunum á fóðurkál að hausti þegar þau eru komin til síns heima eftir fjallveruna:

Það er til að bæta þeim upp það sem þau lögðu til uppgræðslunnar á örfoka hálendi landsins.

Sem samt er ekki örfoka og jafnvel ekki uppblásið og þaðan af síður gróðursnautt og ekki einu sinni gróðurlítið, nema þá af völdum álfta og gæsa á einstöku blettum, ef marka má suma færsluritarana fyrrnefndu.

Í þessu efni gildir nefnilega nú sem ætíð:

Að vert er lambið launanna fyrir slátrun að hausti.

Bændablaðið berst mér í hendur með tveggja vikna millibili. Ánægjuleg sending sem berst í pósti og ég gæti helst ekki hugsað mér að vera án. Fyrir tveimur dögum barst mér nýtt eintak sem ég hef verið að grípa niður í.

Í blaðinu sem mér barst á dögunum, er á forsíðunni sagt frá ,,uppgangi villiminks“ í Skagafirði. Fram kemur að dýrin hafa þyngst um heilt kíló frá því sem áður mun hafa verið, eru orðin ,,yfir 4 kíló“ og með vígtennur sem eru um 3 cm að lengd! Þá er greint er frá því að minkar þessarar gerðar séu farnir að halda sig fyrir ofan 1000 metra hæð og jafnvel farnir að sjást í Svarfaðardal og fylgir sögunni, að svo sé komið að ,,hundarnir nái ekki lengur að drepa þessa stóru minka“ og er auðvelt að leggja trúnað á það.

Óvísindaleg mæling á vígtönnum tíkarinnar minnar leiddi til þeirrar niðurstöðu að tönnin væri ekki nema 10 til 13 millimetrar, eftir því hvernig mælt var og er hún (tíkin) þó í stærra lagi.

Hér er því greinilega um mikla vágesti að ræða sem tekið hafa stökkbreytingum varðandi líkamsstærð og vígbúnað!

Í inngangi að þessari umfjöllun Bændablaðsins er sagt frá því að ríkisrekstur veiða á þessum fénaði sé á þann veg: að ,,ráðnir minkaveiðimenn fái 7.200 fyrir unnin dýr og verðlaun verða 1.800 krónur(?).

Hins vegar eru veiðar á refum launaðar með 20.000 krónu framlagi fyrir ,,grendýr“ og 7.000 krónur fyrir ,,hlaupadýr og vetrarveiði“. ,,Verðlaun til annarra [en opinberra veiðimanna?] fyrir unninn ref verða 7.000 krónur“.

Það er sem sagt þannig, að ríkið heldur úti veiðum á refum, sem er dýrategund sem verið hefur á Íslandi frá ómunatíð og greiðir tiltölulega vel fyrir. Heldur einnig úti veiðimennsku á minkum sem eru nýlega fluttir inn í íslenska náttúru, af þeim sem minkarækt hafa stundað og vel að merkja, samkvæmt því sem sagt er frá í Bændablaðinu: Minkum sem hafa tekið upp á því að breytast í stórvaxin óargardýr skaðleg og hættuleg og eru þeirrar náttúru að þenjast út og vígbúast sem í vísindaskáldsögu sé.

Það er augljóslega skoðun stjórnvalda, að stefnt skuli að útrýmingu dýrategundar sem verið hefur í landinu í þúsundir ára og greiða tiltölulega vel fyrir veiðimennsku á dýrum þeirrar tegundar.

Hins vegar eru veiðar á dýrategund sem nýlega er flutt inn og er samkvæmt því sem fram kemur í frétt blaðsins, bæði stórhættuleg og skaðleg, illa launaðar í samanburðinum.

Halda mætti að stefnan sé sú, að breyta skuli náttúru landsins á sem flestum sviðum; flytja inn skaðvalda og útrýma þeim sem náð hafa jafnvægi í náttúru landsins og það kemur fram á fleiri sviðum. Það þykir sjálfsagt að beita sauðfé í lausagöngu nær hvar sem er og engar kvaðir eru lagðar á sauðfjárbændur um að þeir haldi fénaði sínum innan girðinga með tilheyrandi afleiðingum fyrir gróðurfar landsins. Það er látið svo heita að refaveiðum sé haldið úti til að sporna gegn því að refurinn leggist á sauðfé, sem vissulega getur gerst en er ekki algengt.

Höfum í huga að búfénaður okkar er ef grannt er skoðað, ekki hluti af þeirri dýraflóru sem hér var áður en landið byggðist.

Vinnum á minknum sem hingað er kominn af mannavöldum, höfum stjórn á beit húsdýranna – sauðkinda sem annarra – látum refinn í friði og friðum landið fyrir óþarfri beit og græðum það svo sem unnt er, komandi kynslóðum til hagsbóta.

Nú þegar það liggur fyrir að hafinn verður innflutningur á ófrystu kjöti, væntanlega með næsta hausti, þá verðum við bændafólk að hefja baráttu fyrir að samkeppnisstaðan verði jöfnuð.

Gera má ráð fyrir að kaupmenn sem inn muni flytja ófryst kjöt, muni leggja sig fram um að flytja inn gæðavöru með tiltölulega lítilli álagningu, til að hún seljist bæði fljótt og vel. Það getur sem sé verið að nú sé komið að því að kaupmennirnir okkar muni fórna sér sem aldrei fyrr, fyrir hugsjónina um að geta uppfyllt allar þær kröfur og þarfir sem þeir telja að neytendur geri til lífsins.

Ljóst er að kröfur til framleiðenda milli Íslands annars vegar og EES landanna hins vegar eru ójafnar. Hvernig þau mál liggja þurfa Bændasamtökin og búgreinafélögin að láta greina sem fyrst. Vísir að slíku starfi var unninn þegar verið var að innleiða nýjar velferðarreglugerðir um aðbúnað eldisdýra. Ekki voru mér vitanlega unnar ítarlegar skýrslur um málið, en þó man ég að ýmislegt kom í ljós sem svo sannarlega skekkir stöðuna.

Það kom sem sé á daginn, að þegar innleiðing hertra reglugerða átti sér stað í Evrópulöndunum, þá var með réttu litið svo á að verið væri að þrengja rekstrarskilyrðin frá því sem áður var. Það var m.ö.o. talið að ekki væri eðlilegt að bændur sem hefðu byggt og efnt til rekstrar við ákveðin rekstrarskilyrði þyrftu að taka því, að þeim skilyrðum væri breytt á þann veg að leggja þyrfti í kostnað til að bæta úr, án þess að samfélagið, sem skilyrðunum breytti, legði sitt að mörkum til að bæta bændunum það upp.

Hér gerðu stjórnvöld náttúrulega ekkert í þessa vegu, nema ef tína skildi til, að Ríkið snýtti úr annarri nösinni örlítilli glyrnu til að bæta svínabændum upp úreldingu svínahúsa. Ekkert var lagt til annarra búgreina svo mér sé kunnugt og alla vega ekki til þeirrar greinar sem ég þekki best, þ.e. kjúklingaræktinni.

Auk þess má nefna það sem fyrrverandi formaður Bændasamtakanna Sindri Sigurgeirsson hefur verið óþreytandi að benda á, að íslenskir bændur búa ekki við tryggingasjóð sem hleypur undir bagga ef þeir verða fyrir áföllum, utan hvað sauðfjárbændur sem eru að takast á við riðu fá framlag úr ríkissjóði. Bændur í EES löndunum munu hins vegar búa við slíkan sjóð.

Fleira er það sem taka þarf tillit til, eins og t.d. það, að bústofnarnir okkar eru afkastaminni til kjötframleiðslu a.m.k. bæði í nautgriparækt og sauðfjárrækt. Auk þess sem mun erfiðara er að rækta korn til eldis hérlendis en á meginlandinu.

Sumir stjórnmálamenn virðast trúa því (t.d. sá sem gerði tollasamninginn um innflutning á kjöti 2015), að íslenskum bændum sé ekkert að vanbúnaði að flytja út kjöt til Evrópu til að selja þar í samkeppni við þarlenda bændur.

Fátt er fjær sanni og það verður að vera lágmarkskrafa að þeir sem slíku halda fram, vinni þá af heiðarleika að því að jafna sem unnt er aðstöðuna. Eins og kunnugt er, þá er það ekki nema ein búgrein sem nýtur þeirra forréttinda að ríkið stendur í umtalsverðum umsvifum til að flytja út afurðir hennar. Það eru hins vegar fallvölt forréttindi sem byggjast á vilja stjórnvalda til að nota greinina m.a. til byggðasjónarmiða.

Á slíkt er vart að treysta, ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara og það sem þykir gott í dag, getur breyst eins og hendi sé veifað og getur þótt miður gott með nýjum mönnum í ráðherrastólum.

Hagsmunamatið

22. febrúar kl. 16.16

Fyrir 12 árum tóku íslensk stjórnvöld þá ákvörðun að heimila innflutning á ófrystu kjöti og tveimur árum seinna staðfesti Alþingi þann gjörning. Hæstiréttur Íslands og EFTA dómstóllinn hafa komist að þeirri niðurstöðu að íslensk stjórnvöld hafi brotið gegn skuldbindingum sínum samkvæmt EES samningnum og hefur Ísland verið dæmt bótaskylt vegna þess.

Segja má að þetta hafi vomað yfir þjóðinni öll þessi ár. En eftir að dómarnir féllu, verið ljóst að ekki yrði undan því vikist að taka á málinu. Hagsmunir Íslands felast í því að eiga góðan aðgang að mörkuðum Evrópulandanna, en hagsmunir eru einnig þeir að vernda matvælaframleiðslu sem stendur mjög framarlega með tilliti til ,,hreinleika“. Auk þess sem bústofnar þjóðarinnar eru á margan, ef ekki flestan hátt, einstakir vegna þeirrar einangrunar sem þeir hafa búið við.

Stofnarnir eru að mestu lausir við marga sjúkdóma sem finnast á meginlandi Evrópu. Undantekningar eru samt sem áður nokkrar þar á, eins og flestir vita. Má nefna nokkur dæmi þar um eins og riðu, fjárkláða og mæðuveiki í sauðfé. Sumt hefur tekist að uppræta en annað ekki og a.m.k. einn aðfluttur pestarvaldur var kveðinn niður ef svo má segja. Grafinn í jörð og lúrir þar í sínum dvalargróum og eru þeir pestarblettir nú flestir og vonandi allir, merktir fyrir atorku og tilstuðlan Sigurðar Sigurðarsonar dýralæknis. Af þessu sést að við erum ekki óhult fyrir aðfluttum pestum ef óvarlega er farið og eitt dæmi þar um, er að fyrir nokkrum árum barst sjúkdómur í hrossastofninn og olli hitapest og umtalsverðu tjóni. Þurfti t.d. að aflýsa Landsmóti hestamanna þess vegna eins og margir eflaust muna.

Af þessu sést að búfjárstofnar landsins eru viðkvæmir vegna einangrunarinnar sem þeir hafa búið við og um leið einstakir. Flestir vita eflaust að íslensk hross eru eftirsótt erlendis vegna þess að þau eru stofn sem býr yfir einstökum eiginleikum, sem þróast hafa á hundruðum ára, kynslóð eftir kynslóð. Margir kunna að meta þessa eiginleika og þar eigum við búgrein sem hefur um áratugi verið útflutningsvara. Hross sem fjöldi útlendinga metur að verðleikum og kemur í þúsundatali til að sjá sýnda á landsmótum hestamanna.

Það er ekki sjálfgefið að hægt sé að stunda búfjárhald sem að langmestu er laust við ýmsa sjúkdóma sem herja á fénað í flestum öðrum löndum. Ástæða þess að mál hafa þróast svo að það er hægt, er að landið er eyja langt fá öðrum löndum og að einmitt þess vegna, er landið að mestu óhult fyrir smiti annarstaðar frá. Í þessu felast verðmæti. Verðmæti sem ekki skyldi vanmeta.

Fyrir tólf árum undirgekkst þjóðin samninga sem íslenskir ráðamenn höfðu gert. Samninga sem fólu það í sér að þessum verðmætum skyldi, ef allt færi á versta veg, kasta á glæ; fórna fyrir aðra hagsmuni. Þeir hagsmunir hljóta að hafa verið miklir og vissulega voru þeir það. Samningarnir snerust um það að tryggja einni helstu útflutningsvöru þjóðarinnar fiskinum sem veiddur er á miðunum umhverfis landið, aðgang að innri markaði Evrópuþjóðanna. Þeir hagsmunir voru metnir svo miklir að þeir vægju þyngra á vogarskálum þjóðarinnar en sjálft matvælaöryggi hennar.

Nú eru hins vegar blikur á lofti. Bakteríur eru búnað að þróa með sér ónæmi fyrir sýklalyfjum og vitað er að lyf hafa verið gefin í fóður dýranna. Til að fyrirbyggja sjúkdóma en einnig til að örva vöxt. Þessir búskaparhættir eru ekki stundaðir hérlendis, en nú standa íslenskir bændur frammi fyrir því að inn á að fara að flytja afurðir af dýrum sem alin eru upp með þessu móti. Fyrir þeim innflutningi standa heildsalar þjóðarinnar sem nú sem ætíð áður eiga þá hugsjón helsta að efla hag og heilsu(?) þjóðar sinnar með ,,hagstæðum“ innflutningi.

Við eigum að borða ódýran mat og litlu skiptir hvernig hann verður til, hvað í hann er sett eða hvaðan hann er kominn. Aðalatriðið er að hann sé ódýr afgangsvara stórra þjóða sem hafa vit á að framleiða sem þær geta af matvörum. Framleiða helst umfram þarfir svo ekki þurfi að líða skort og ekki treysta á aðra. Reynslan hefur kennt mönnum að fátt er meira áríðandi en að búa vel að sínu og hafa úr nægu að moða þegar boða skal til veislu og ekki síður hvunndags. Vita að ekki er gott að verða matarlaus og þurfa að treysta á aðra í því efni.

Við ættum svo sem að vita það líka og þurfum ekki að hugsa langt aftur.

Landbúnaðarráðherra er vandi á höndum; stendur frammi fyrir 12 ára gömlum gjörningi og þjóðin er orðin margdæmd fyrir að hafa ekki uppfyllt skilyrðin sem hún undirgekkst. Margt bendir reyndar til að ef heildsalarir hefðu ekki stefnt þjóð sinni fyrir íslenska og erlenda dómstóla: að þá hefði málið fengið að liggja í láginni; að erlendir hefðu séð í gegnum fingur sína með þá íslensku sérvisku að heimila ekki innflutning á kjöti nema að það væri frosið.
_ _ _

Hvernig getur staðið á því að 12 árum eftir að gerður er samningur af færustu mönnum þjóðarinnar við erlend ríki um viðskipti þeirra á milli, þá standi málin svona? Voru þeir kannski ekki svo færir ef grannt er skoðað? Ekki er skýringin sú að menn hafi gleymt málinu. Samtök atvinnulífsins (SA), hafa svo sannarlega haldið því vakandi, knúið á um, að heildsalar hópsins fengju vandræðalaust að flytja inn hrátt ófrosið kjöt. Ekki kjöt sem búið væri að sjóða eða reykja eða frysta, það var og er ekki nóg. Kjötið verður að vera ,,ferst“ ófrosið og tilbúið á grillið, ofninn eða pottinn, eða hráétið svo sem dæmi eru um að gert sé. Vildu og vilja ólmir notfæra sér þessa glufu í milliríkjasamningum til að stefna heilsufari manna og dýra í hættu.

Í von um fljóttekinn gróða.

Auðvitað vona allir að allt fari þetta nú vel. Að ekki verði um stóráföll að ræða vegna þessa. Vísindamenn hafa bent á hætturnar. Á það er ekki hlustað eða hvað? Er kannski hlustað en ekki hægt að komast með nokkru móti undan því að innleiða gjörninginn? Það hve það hefur dregist bendir til að ráðamenn hafi annað hvort ekki unnið vinnuna sína, eða hafi viljað fresta því í lengstu lög.

Frammi fyrir þessu er staðið og nú verða allir bestu menn þjóðarinnar að taka höndum saman og gera sem unnt er til að hindra að allt fari á versta veg. Þjóðin er sem betur fer ekki matarlaus og ef eitthvað skyldi nú vanta á veisluborðið, þá getum við treyst því að hinir hugumprúðu heildsalar okkar flytji inn það sem á vantar. Frosið kannski eða soðið. Alveg örugglega eitthvað gott, því þeir vilja ekki að neitt skorti og hugur þeirra stendur til að uppfylla allar hugsanlegar þarfir sem finnast.

Vilji þeir endilega standa í viðskiptum með hráar ófrosnar matvörur, þá er ekkert því til fyrirstöðu að þeir fari í víking og stundi þá iðju meðal annarra þjóða.

Hagsmunir þjóðarinnar

22. febrúar kl. 14.12

Hagsmunum landbúnaðarins og þjóðarinnar virðist hafa verið fórnað árið 2007, til þess að Ísland ætti aðgang að innri markaði EES landanna fyrir sjávarafurðir.

Ótrúlegt verður að teljast, að íslenskur kjötmarkaður og eggja, hafi verið metinn svo mikilsverður af samningamönnum ESB/EES, að óhjákvæmilegt væri og knýjandi vegna hagsmuna Evrópulandanna, að fá óheftan aðgang að honum. Hafa verður í huga að íslenskur markaður er afar lítill mældur í samanburði við markað EES landanna; 500 milljón manna markaður á móti um 300 þúsund manna markaði. Hlutföllin eru m. ö. o. um 1/1700.

Líklegra er að það hafi annað hvort verið fordæmisgildið sem vegið hafi svona þungt af hálfu erlendu samningamanna, en einnig er ekki hægt að útiloka að fleira hafi komið til.

Hugsanlegt getur verið að menn hafi á þessum tíma annað hvort ekki gert sér grein fyrir hve mikið væri í húfi fyrir Ísland, eða að innlend öfl hafi knúið á. Hafi talið sínum hagsmunum betur borgið ef íslenskur kjötmarkaður opnaðist hindrunarlítið fyrir innflutningi.

Hafa verður í huga að innlendir aðilar hafi barist fyrir óheftum innflutningsmöguleikum á ófrosnu kjöti og eggjum. Flestir vita hverjir það eru og að um sérstakt áhugamál íslenskra heildsala með matvæli er um að ræða. Þeir virðast telja hag sínum best borgið með innflutningi af slíku tagi, láta í veðri vaka að í raun séu þeir að berjast fyrir hagsmunum neytenda; hagsmunir þeirra fljóti einungis með og að lokum verði ,,allir kátir”. (Svo vitnað sé í alræmd ummæli landbúnaðarráðherra frá árinu 2015).

Móast hefur verið við í 10 ár og dómar hafa fallið gegn Íslandi. Við því þarf að bregðast. Annað hvort með því að fá samninginn tekinn upp, sem afar ólíklegt að verði hægt, eða: gera eitthvað í þá veru sem landbúnaðarráðherra er nú að gera.

Stjórnvöldum er allt að því vorkunn. Látið hefur verið reka á reiðanum í 10 til 12 ár með samning sem gerður var 2007.

Í öllu falli má reikna með því að hugsjónir heildsalanna muni rætast. Þeir muni ná fram því markmiði sínu að frelsa þjóð sína undan þeirri fábreytni sem þeir telja að til staðar sé á íslenskum matvörumarkaði. Þeim hafa verið dæmdar bætur úr ríkissjóði eftir málaferli. Engum sögum fer af því að þeim bótagreiðslum hafi verið skilað til neytenda með einhverju móti. Hafi það verið gert, þá hefur það farið fremur hljótt.

Að minnsta kosti ekki hljómað eins kröftuglega og baráttusöngur þeirra í réttarsölum og fjölmiðlum á umliðnum árum.

Svo er að sjá sem þeir hafi unnið sigur og þeir hafa tjaldað tjöldum. Hvort sigurinn verður Pyrrhosarsigur og hvort í ljós mun koma að tjöldin hafi verið Pótemkintjöld, mun tíminn leiða í ljós. Vonandi verður ekki um þann ósigur að ræða sem margir vísindamenn óttast.

Enginn veit nefnilega hvað átt hefur fyrr en misst hefur.

Tólf spora kerfi landbúnaðarráðherra varðandi fyrirhugaðan innflutning hrárra og ófrystra kjötvara sem hann hefur lagt fram er óskalisti sem flestir ættu að geta tekið undir. Markmiðin eru í mörgu góð, ekki er hægt að neita því. Hvort hægt verður að ná þeim öllum fram er annað mál. Til dæmis er ekki líklegt að auðvelt verði að upplýsa erlenda ferðamenn, svo djúpt risti í vitund þeirra, um þá sérstöðu sem hér er varðandi matvæli.

Um ,,veggjöld”

27. janúar kl. 10.53

Í héraðsblaðinu Suðra 10/01/2019, fjallar ritstjórinn um fyrirhugaða álagningu veggjalda. Í greininni rekur höfundur hvernig innheimtu er hagað núna, að af þeim um 50 milljörðum sem innheimt eru af bifreiðum og eldsneyti [öðrum en rafbílum] skila sér ekki nema um 25.000 milljónir til Vegagerðarinnar. Bendir einnig á að verði að auki tekin upp innheimta sú sem fyrirhuguð er í formi ,,veggjalda” verði um tvísköttun að ræða og að það verði ,,hluti landsmanna [sem] yrði sérstaklega fyrir ranglætinu”.

Ljóst er að fyrirhuguð veggjöld er skattheimta þeirrar gerðar sem leiðir síður en svo til tekjujöfnunar í samfélaginu; leggst jafnt á háa sem lága og gefur engum grið, líkt og eldsneytisskattarnir gera. Þá má líka flestum vera ljóst að það eru ekki hinir efnaminni sem rokið geta til og endurnýjað bíla sína með nýjum og eyðsluminni bifreiðum.

Þetta eru sem sagt afleitar hugmyndir sem augljóslega eru hristar fram úr ermi Sjálfstæðismanna. Þar á bæ er enginn sérstakur áhugi á samfélagi sem jafnar kjör og aðstöðu fólks óháð efnahag.

Vel má hugsa sér aðstæður sem réttlæta myndu veggjöld eins og núverandi samgönguráðherra hefur reyndar bent á. Aðstæður sem eru þannig, að fólk myndi hafa val: gæti valið gjaldskylda leið, líkt og var í Hvalfirði og hinsvegar aðra, sem lögð og fjármögnuð hefði verið með hefðbundnum hætti; jafnvel til umferðarjöfnunar t.d. í þéttbýli.

Ekki eins og fram hefur komið m.a. hjá Jóni Gunnarssyni formanni Samgöngunefndar, að veggjöld yrðu lögð á til einhverskonar vesællar tilraunar til að einangra höfuðborgarsvæðið í skattalegu tilliti. Hugmyndir sem virðast ganga út á að skattpína þau sem á suðvesturhorninu búa langt umfram aðra landsmenn.

Það er því líkast sem enn sé glóð í þeim glæðum sem áður glóðu, þegar gamla bændasamfélagið agnúaðist út í ,fólkið á mölinni’. Viðhorf sem virðist lifa góðu lífi í afstöðu sumra Framsóknarmanna utan af landsbyggðinni og birst hefur m.a. í hugmyndum um að taka skipulagsvaldið af Reykjavíkurborg.

Bændasamtök Íslands

22. janúar kl. 16.35

B. Í. eru samansett úr ýmsum greinum landbúnaðarins, s.s. félögum sauðfjárbænda, kúabænda, garðyrkjubænda, svínabænda, kjúklingabænda, hrossabænda, o.fl.

Bændasamtökin eru sem sagt hagsmunasamtök hinna ýmsu búgreina og nær allar bera þær nöfn þeirra greina sem um ræðir nema eitt þ.e.: ,,Félag ungra bænda”.
Til að fyrirbyggja misskilning, þá er um að ræða bændur sem telja sig vera ,,unga”, yngri en hina og eftir því sem hér kemur fram, búa með kýr og kindur.

Þessi hópur hefur náð svo langt í hagsmunabaráttu sinni að hann er orðinn sérstök deild innan Bændasamtakanna og hefur með því móti tryggt sauðfjárbændum og kúabændum aukið vægi í samtökunum frá því sem áður var. Hefur reyndar mörgum þótt misvægi búgreina ærið fyrir.

Fátítt, ef ekki óþekkt, er að svona sé að málum staðið í félagasamtökum sem sambærileg geta talist. Ekki hefur undirritaður orðið var við að til séu orðin sambærileg félög innan ASÍ eða SA.

Hugsanlega hefur hápunkti þessa fyrirkomulags verið náð þegar fyrrverandi landbúnaðarráðherra skipaði nefnd um endurskoðun búvörusamninga. Skipaði hann þá sérstakan fulltrúa frá Ungbændum og jók þar með skekkjuna sem fyrir var milli búgreina.

Í nefndinni voru fyrir fulltrúar frá Félagi kúabænda, sauðfjárbænda, garðyrkjubænda, svínabænda… en enginn frá Félagi kjúklingabænda (sem framleiða og selja um 1/3 þess kjöts sem neytt er á íslenskum markaði) og heldur enginn, svo annað dæmi sé tekið, fulltrúi frá hrossabændum sem framleiða kjöt af hrossum og selja einnig lifandi hross til annarra landa.

Þetta ráðslag fyrrverandi landbúnaðarráðherra lifði ekki lengi eða lítið lengur en hann náði að sitja í embætti.

Ef stefna Bændasamtakanna er sú að beita brögðum af þessu tagi til að tryggja hinum ,,hefðbundnu” búgreinum algjör yfirráð yfir samtökunum, þá er hægt að benda þeim á, að vel má ganga lengra. Vel má hugsa sér að skipta hinum ,,hefðbundnu greinum upp í: Félög ungra, miðaldra og aldinna meðlima og jafnvel gætu hugmyndaríkir fundið upp á enn fleiri útfærslum. Og þegar svona væri komið gætu síðan þau sem hefðbundnari vildu vera, stofnað Landsamtök bænda, þ.e. þeirra bænda sem vinna vildu að framgangi sinna mála á málefnalegum grunni og án skrípaláta af þessu tagi.

Hér fyrir neðan eru klippur úr frétt af aðalfundi ,,Samtaka ungra bænda” eins og það er látið heita:

,,[…]Á fundinum var samþykkt stefnumótun samtakanna til næstu fimm ára […]. Á dagskrá fundarins voru […] ályktanir um afstöðu samtakanna til framleiðslustýringar í sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu.
[…]
Fundurinn telur að hagsmunum ungra bænda í mjólkurframleiðslu sé best varið með því að viðhalda framleiðslustýringu í greininni. […]
Fagna tilkomu markaðs með greiðslumark í
sauðfé[…]”

Lesa má fréttina í heild ef smellt er á tengilinn, en eins og sjá má er um að ræða aukaútgáfu af samtökum sauðfjár og kúabænda.

https://www.bbl.is/frettir/frettir/samtok-ungra-baenda-vilja-innlausnarmarkad-i-mjolkurframleidslu/20829/?fbclid=IwAR3evbWdmrPegUDbLz_4j_5BNJQchcYJ7mqs4wd-7gqBA8JbibicNFMJdvQ