Bjargvættur þjóðar?

15. ágúst kl. 12.48

Guðfinna Harpa Árnadóttir formaður Landsambands sauðfjárbænda, ritar grein í Fréttablaðið til andsvara við grein sem Guðmundur Steingrímsson hafði áður ritað í sama blað.

Lesa má út úr grein Guðfinnu, að sauðfjárrækt er landbúnaður og að íslenskur landbúnaður er sauðfjárrækt og ætti það ekki að koma mörgum á óvart sem þekkja til.

Guðfinna segir sauðfjárræktina vera: ,,samofin einni af okkar helstu útflutningsgreinum, ferðaþjónustunni” og virðast þau tengsl vera með einhverjum dularfullum hætti og þó ekki, því ferðamennirnir munu hafa smakkað lambakjöt samkvæmt könnun sem framkvæmd var af Icelandic Lamb og niðurstaðan varð sem vænta mátti: að það hefðu margir þeirra gert, þ.e. smakkað.

Nokkuð var fjallað um þessa merkilegu niðurstöðu í Bændablaðinu á sínum tíma og komst ritstjóri blaðsins m.a. að eftirfarandi niðurstöðu í umfjöllun sinni um málið:

,,Engin leið er að segja nákvæmlega til um hver neysla erlendra ferðamanna hefur verið á innlendu alifuglakjöti vegna þess að 11% af heildarsölunni er innflutt kjöt. Ekki frekar en hver neyslan hefur verið á innlendu nautakjöti eða svínakjöti.”

Sem sagt ,,engin leið“ komast að því hver neyslan væri á þessum kjöttegundum vegna þess að þær væru líka fluttar inn. Rétt er í þessu sambandi að rifja upp að erlendu ferðamennirnir voru ekki spurðir um neyslu að öðru leyti en því hvort kjötið hefði verið smakkað.

Bændablaðið hélt síðan áfram umfjöllun sinni og upplýsti lesendur um eftirfarandi:

,,Könnun Gallup sýndi að 57% erlendra ferðamanna hafi smakkað lambakjöt, en 41,7% nautakjöt og 25,3% svínakjöt.”

Það er sem sagt ekki hægt, en er samt hægt!

Og tökum nú eftir, að ekki var spurt um þá kjöttegund sem mest er neytt af, það er að segja alifuglakjöt.

Líklegt er að í framtíðinni verði þessi könnun notuð sem skólabókardæmi um það hvernig ekki eigi að vinna könnun af þessu tagi. Það er að segja, ef hún þá verður talin þess virði.

Sauðfjárræktin, sem er til umræðu í greinum Guðfinnu og Guðmundar er í miklum vandræðum. Vandræðum sem stafa af því að enginn markaður finnst sem greitt getur það verð sem þarf fyrir þann þriðjung framleiðslunnar sem er umfram innanlandsþörf og sem er haldið uppi með greiðslum úr ríkissjóði.

Treyst er á að ríkissjóður greiði í fyrsta lagi það sem þarf til að varan seljist (beingreiðslur, gæðagreiðslur(!), ullartillegg o.fl.), en einnig það sem þarf til að eitthvað hafist fyrir útflutninginn sem um nokkur ár hefur numið um 1/3 af framleiðslunni.

Annar vandi er síðan undirliggjandi, þ.e.a.s. að framleiðendurnir neita að horfast í augu við vandamálið. Horfast ekki í augu við að of mikið sé framleitt, að erlendir markaðir skili ekki því verði sem þarf. Horfast ekki í augu við að búskaparhættirnir séu úreltir og ekki vænlegir til vinsælda. Að það sé t.d. ekki sjálfsagt, að aðrir girði sig af til að verjast fénaðinum sem þeir búa með en ekki öfugt, og að ekki sé eðlilegt að ríkissjóður sé að styrkja fólk sem stundar búgreinina sem sport en ekki sem atvinnuveg og fái síðan greiðslur úr ríkissjóði jafnt og þeir sem eru að reyna að skapa sér atvinnu af henni og síðast en ekki síst: Að kindum sé haldið til beitar á hálendi sem er að fjúka upp vegna skertrar gróðurþekju (og fleira mætti til telja).

Auðvitað þarf að vera matvælaframleiðsla í landinu, en það er af og frá að hana þurfi að stunda í stórum stíl sem gjafagjörning til útlanda og með dýrategund sem gefur af sér afar litlar afurðir á hverja framleiðslueiningu, fer illa með gróður og helst ekki innan girðinga nema að þær séu af dýrustu og vönduðustu gerð.

Formanns Landsambands sauðfjárbænda bíður það erfiða verkefni að finna farsæla leið til að leiða félaga sína út úr vandanum. En ekki að berjast í því, að halda þeim sem fastast inni í gildrunni sem þeir eru fastir í og vitanlega verða þeir stjórnmálamenn og stjórnmálaöfl, sem ábyrgð bera á að svo er komið sem komið er, að horfast í augu við stöðuna eins og hún blasir við.

Víst getur sú staða komið upp eins og dæmin sanna, að Ísland einangrist frá umheiminum að einhverju leiti. Sagan sýnir að það hefur gerst, en ef það gerist þá felst lausnin ekki í takmarkalítilli sauðfjárrækt. Málið er mun flóknara en svo.
_ _ _

Að lokum vil ég leyfa mér að birta þessa klippu úr grein Guðfinnu Hörpu til umhugsunar:

,,[…] skautað [er] framhjá flestum rökum fyrir því að styrkja innlenda landbúnaðarframleiðslu [í grein Guðmundar]. […] rök eins og eflingu atvinnu á Íslandi og þá sérstaklega atvinnu í dreifbýli […]. Um eða yfir 10 þúsund íslensk störf eru í landbúnaði eða tengd landbúnaði. Þessi störf skila ríki og sveitarfélögum tekjum eins og önnur störf. […]”

Síðan segir:

,,[…]lambakjötsframleiðsla, er samofin einni af okkar helstu útflutningsgreinum, ferðaþjónustunni í gegnum metnaðarfulla veitingaþjónustu […] og er þar með verulega gjaldeyrisskapandi.”

Gott væri að fá frekari útskýringu á þessu, þ.e.hvernig lambakjötsframleiðsla verður gjaldeyrisskapandi?
C540E7687AAC39213EB7F4309FE538D6

Á vef Morgunblaðsins mbl.is er upplýst, að enginn skortur sé á lambahryggjum eins og haldið hefur verið fram að væri. Hið ,,týnda” kjöt fannst með óvæntum hætti þegar sótt var um tollkvóta fyrir erlent lambakjöt sem menn hugðust flytja inn til að bregðast við skortinum á þessari kjöttegund.

Þá má einnig lesa þar að Framsóknarflokkurinn vilji halda uppi því sem hann telur vera ,,sérstöðu” íslenska lambakjötsins
og að það verði best gert með því, að ekki verði flutt inn lambakjöt frá öðrum löndum. Íslenska lambakjötið er sem sagt svo sérstakt að það þolir ekki samanburð við annarra landa lambakjöt, að mati Framsóknarflokksins.

Sérstaða íslenska kjúklingakjötsins er talsverð, en Framsóknarflokkurinn virðist telja þá sérstöðu best varða með því, að flutt sé inn kjúklingakjöt frá öðrum löndum.

Sama má segja um svínakjötið og nautakjötið, sérstaða þess er talsverð og Framsóknarflokkurinn telur hana best varðveitta með því að svína- og nautakjöt sé flutt inn.

Hver er þessi sérstaða íslenska lambakjötsins?

Því er haldið fram af útflutningsskrifstofu þess, ,,Icelandic Lamb“, að sérstaðan felist í frjálsu ráfi kinda um landið.

Ekki stenst það, því það eru ekki nærri allar íslenskar kindur sem komast upp með ráf af því tagi. Fjöldi bænda heldur sitt fé í heimahögum og jafnvel innan girðinga, þó hitt sé líka rétt að sumir bændur velja þann kost að beita fé sínu á hálendið.

Það var upplýst nýlega að það er ekki nema um 1/5 hluti lambakjötsins sem verður til með beit á hálendi landsins.

Sé átt er við að sérstaðan felist í bragðinu sem myndist við beit kindanna á hálendisgróðrinum má augljóst vera að það getur ekki staðist.

Það er nefnilega nákvæmlega ekkert gert til að halda aðskildu á kjötmarkaðinum kindakjöti eftir því hvernig það verður til. Hvort það varð til við hálendisbeit eða láglendisbeit veit ekki nokkur maður, því allt fer í einn pott.

Það er ekki einu sinni höfð reiða á því hvort skrokkar af lömbum sem koma af hálendinu eftir haustsmölun og eru snöggfituð fyrir slátrun með kálbeit, séu hafðir sér eftir slátrun.

Sérstaða kjötsins er í raun ekki önnur en sú að það er íslenskt og hvað sem líður fitun lamba að hausti með erlendum fóðurjurtum og þó kindurnar fái gras, brauð eða kjarnfóður af erlendum uppruna, þá eru þær jafn íslenskar fyrir því.

Nema að hin svokallaða ,,sérstaða“ felist í því að mati Framsóknarflokksins, að kjötið hafi svo margbreytilegt bragð. Líklega liggur skýringin þar, því svo mikið er víst, að mörgum finnst sem ekki sé á vísan að róa hvað varðar bragð og mýkt hins íslenska lambakjöts sem selt er í íslenskum verslunum. Fyrrverandi landbúnaðarráðherra sagði við undirritaðan í spjalli fyrir nokkru, að hann teldi að það yrði finna út hvað það væri sem ylli því að sumt lambakjöt væri ólseigt og annað ekki.

Ef það er þessi ,,sérstaða” sem Framsóknarflokknum þykir nauðsynlegt er að vernda, með því að hindra að þeir örfáu Íslendingar sem ekki hafa bragðað á erlendu lambakjöti geti fengið sér af því prufu, þá fer málið að skýrast.

Getur verið að flokkurinn óttist samanburðinn? Getur verið að hið sérstaka ráffé sé bara ekkert sérstakt þegar upp er staðið, sé bara venjulegar kindur sem fluttar voru inn til landsins líkt og annar búfénaður sem hér er?

Alvara þessa máls er hins vegar að svo virðist sem beitt hafi verið bellibrögðum á markaði með lambakjöt. Að því hafi verið haldið fram að skrokkhluta væri farið að vanta sem ekki vantaði, hugsanlega í þeim tilgangi einum að þrýsta upp verði á vörunni, því svo bregður við að þegar við hinum meinta skorti er brugðist, að þá upplýsir hin trausta heimild Framsóknarflokkurinn allt í einu og óvænt að nóg sé til af kjöti.

Hvaðan það kom og hvert það fór er hins vegar óupplýst.

Nú þegar það liggur fyrir að hafinn verður innflutningur á ófrystu kjöti, væntanlega með næsta hausti, þá verðum við bændafólk að hefja baráttu fyrir að samkeppnisstaðan verði jöfnuð.

Gera má ráð fyrir að kaupmenn sem inn muni flytja ófryst kjöt, muni leggja sig fram um að flytja inn gæðavöru með tiltölulega lítilli álagningu, til að hún seljist bæði fljótt og vel. Það getur sem sé verið að nú sé komið að því að kaupmennirnir okkar muni fórna sér sem aldrei fyrr, fyrir hugsjónina um að geta uppfyllt allar þær kröfur og þarfir sem þeir telja að neytendur geri til lífsins.

Ljóst er að kröfur til framleiðenda milli Íslands annars vegar og EES landanna hins vegar eru ójafnar. Hvernig þau mál liggja þurfa Bændasamtökin og búgreinafélögin að láta greina sem fyrst. Vísir að slíku starfi var unninn þegar verið var að innleiða nýjar velferðarreglugerðir um aðbúnað eldisdýra. Ekki voru mér vitanlega unnar ítarlegar skýrslur um málið, en þó man ég að ýmislegt kom í ljós sem svo sannarlega skekkir stöðuna.

Það kom sem sé á daginn, að þegar innleiðing hertra reglugerða átti sér stað í Evrópulöndunum, þá var með réttu litið svo á að verið væri að þrengja rekstrarskilyrðin frá því sem áður var. Það var m.ö.o. talið að ekki væri eðlilegt að bændur sem hefðu byggt og efnt til rekstrar við ákveðin rekstrarskilyrði þyrftu að taka því, að þeim skilyrðum væri breytt á þann veg að leggja þyrfti í kostnað til að bæta úr, án þess að samfélagið, sem skilyrðunum breytti, legði sitt að mörkum til að bæta bændunum það upp.

Hér gerðu stjórnvöld náttúrulega ekkert í þessa vegu, nema ef tína skildi til, að Ríkið snýtti úr annarri nösinni örlítilli glyrnu til að bæta svínabændum upp úreldingu svínahúsa. Ekkert var lagt til annarra búgreina svo mér sé kunnugt og alla vega ekki til þeirrar greinar sem ég þekki best, þ.e. kjúklingaræktinni.

Auk þess má nefna það sem fyrrverandi formaður Bændasamtakanna Sindri Sigurgeirsson hefur verið óþreytandi að benda á, að íslenskir bændur búa ekki við tryggingasjóð sem hleypur undir bagga ef þeir verða fyrir áföllum, utan hvað sauðfjárbændur sem eru að takast á við riðu fá framlag úr ríkissjóði. Bændur í EES löndunum munu hins vegar búa við slíkan sjóð.

Fleira er það sem taka þarf tillit til, eins og t.d. það, að bústofnarnir okkar eru afkastaminni til kjötframleiðslu a.m.k. bæði í nautgriparækt og sauðfjárrækt. Auk þess sem mun erfiðara er að rækta korn til eldis hérlendis en á meginlandinu.

Sumir stjórnmálamenn virðast trúa því (t.d. sá sem gerði tollasamninginn um innflutning á kjöti 2015), að íslenskum bændum sé ekkert að vanbúnaði að flytja út kjöt til Evrópu til að selja þar í samkeppni við þarlenda bændur.

Fátt er fjær sanni og það verður að vera lágmarkskrafa að þeir sem slíku halda fram, vinni þá af heiðarleika að því að jafna sem unnt er aðstöðuna. Eins og kunnugt er, þá er það ekki nema ein búgrein sem nýtur þeirra forréttinda að ríkið stendur í umtalsverðum umsvifum til að flytja út afurðir hennar. Það eru hins vegar fallvölt forréttindi sem byggjast á vilja stjórnvalda til að nota greinina m.a. til byggðasjónarmiða.

Á slíkt er vart að treysta, ríkisstjórnir koma og ríkisstjórnir fara og það sem þykir gott í dag, getur breyst eins og hendi sé veifað og getur þótt miður gott með nýjum mönnum í ráðherrastólum.

Orkumálastjóri ritaði ágæta grein á dögunum, sem nokkuð hefur farið fyrir brjóstið á a.m.k. sumum þeirra sem telja sig vera vini umhverfisins meiri og mikilvægari, umfram það sem gerist og gengur.

Nokkur athyglisverð atriði koma fram í greininni sem vert er að halda til haga og ég ætla að leyfa mér að tína nokkur til hér:

1) Í greininni er þess geti að fram sé kominn efnarafall sem skilar 163 ha.

2) Að augu manna séu að opnast fyrir nýtingu lággildrar varmaorku og jarðhita.

3) ,,Það er rangt, sem haldið hefur verið fram, að rafmagnsframleiðsla okkar sé ótengd Evrópu. Við erum í samkeppni við önnur Evrópulönd um fjárfestingar í nýjum orkukrefjandi iðnaði og vörur sem eru framleiddar með íslenskri raforku fara inn á Evrópumarkaðinn í skjóli þeirra tollafríðinda sem við njótum innan EES. Þess vegna fylgist Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, grannt með fjárfestingum í virkjunum og flutningsvirkjum til þess að tryggja að einstök fyrirtæki séu ekki að fá óeðlilegar ívilnanir og fyrirgreiðslu sem líta má á sem ríkisstyrk. Meðan við viljum eiga þennan aðgang að mörkuðum Evrópusambandsins verður viðskiptalegt umhverfi á Íslandi að vera sambærilegt við það sem gildir í aðildarlöndunum. Það gildir líka um framleiðslu, sölu, flutning og dreifingu á raforku.”

4) ,,Söguleg gögn segja okkur að raforkuframleiðsla til stórnotenda skapi útflutningsverðmæti upp á 25 milljarða króna á ári. Til samanburðar þá var útflutningsverðmæti sjávarafurða árið 2017 um 197 milljarðar króna. Það er því frekar auðvelt að greina hvaða hagvaxtarmöguleika við erum að útiloka með friðun einstakra virkjunarkosta.“

Í lok greinarinnar stingur höfundur upp á að menn panti ætíð rafmagnsbíl ef þeir panti sér leigubíl. Það gerir hann væntanlega í þeirri trú að um umhverfisvænan samgöngumáta sé að ræða. Vel getur verið að það sé rétt, en um það er deilt. Því hefur verið haldið fram að ekki sé allt sem sýnist í því efni, að umhverfismengunin við framleiðslu slíkra bíla sé umtalsvert meiri en við bensín og dieselbíla og það svo, að hin vistvæna orka sem notuð sé á rafbílana dugi ekki til að vinna á móti þeirri mengun sem af framleiðslu þeirra stafar.

Hins vegar er ekki um það deilt að sú vegalegnd sem hægt er að fara á rafbílum á hverri hleðslu, er til muna minni og að það tekur meiri tíma að hlaða rafbílinn en að dæla eldsneyti á þá sem það nota.

Höfundur stingur upp á að ef maður ætli til Egilstaða frá Reykjavík með leigubíl, ætti viðkomandi að panta sér rafbíl.

Hætt er við að slíkt ferðalag gæti orðið bæði tafsamt og leiðigjarnt, nema að viðkomandi hafi sérstaka ánægju af að dvelja á hleðslustöðvum fyrir rafbíla. Fyrir nú utan það, að tæplega er líklegt að pöntun leigubíla til slíkra langferða sé almenn.

Á svæðinu ,,Umræður um landbúnaðarmál“ á Facebook hefur borið á góma að það skorti á samstöðu milli búgreinanna (Petrína Þórunn Jónsdóttir) og satt er það, að samstaðan mætti vera meiri, bæði nú um stundir en einnig fyrr á tímum.

Áður fyrr voru búgreinarnar færri en nú og ekki eru nema nokkrir áratugir síðan. Þá var staðan sú að aðalgreinar landbúnaðarins voru: sauðfjárrækt og nautgriparækt til mjólkurframleiðslu að mestu en nautgripakjöt féll meira til vegna þeirrar stafsemi, en að um markvissa framleiðslu væri að ræða.

Ekki má ekki gleymast í þessu sambandi, að holdagripir af Galloway stofni voru fluttir inn fyrir margt löngu og er til skondin saga af því hvernig fyrsti kálfurinn kom til sögunnar. Þá sögu sagði mér ömmubarn konunnar sem bjargaði kálfinum nýfæddum frá förgun fyrir um 40 árum.

Seinna kom til sögunnar einangrunarstöðin í Hrísey og innflutningur í gegnum hana. Það hefur líkast til ekki verið góð ráðstöfun að leggja einangrunarstöðina niður og hefur örugglega tafið framþróun nautakjötsframleiðslunnar. Garðrækt má einnig nefna, aðallega kartöflur og rófur, lítils háttar svínarækt og hænsnarækt til eggjaframleiðslu. Seinna kom svo til sögunnar önnur alifuglarækt í smáum stíl til kjötframleiðslu, en það eru einmitt kjúklingaræktin og svínaræktin sem einna mest hafa blómstrað síðustu áratugina.

En aftur að samstöðunni og þar með ,,Bændasamtökum Íslands“, áður ,,Stéttasambandi bænda“ og ,,Búnaðarfélag Íslands“.

Þar til núverandi formaður Sindri Sigurgeirsson, var kosinn til formennsku í B.Í. má segja að samtökin hafi verið fyrst og fremst samtök kúa og sauðfjárbænda, þó svo ætti að heita að um samtök allra bænda væri að ræða. Aðrar búgreinar voru með að nafninu til og voru sumar hverjar það sem kalla mætti óhreinu börnin hennar Evu, s.s. alifuglarækt og svínarækt. Enn eimir eftir af þessu. Það má t.d. öllum vera ljóst að mikil skekkja er í samtökunum varðandi fulltrúafjölda, þar sem í engu er tekið tillit til framleiðslumagns búgreinanna, heldur eingöngu hve margir ,,bændur“ standa á bak við hverja grein.

Þegar kjötframleiðslugreinarnar, kjúklinga og svínarækt fóru að blómstra með vaxandi framleiðslu hafa eflaust margir í hinni gömlu og grónu kjötframleiðslugrein, sauðfjárræktinni, litið á þær sem ógn, séð að þjóðfélagið var að breytast og það töluvert hratt, í átt til þess sem er í nágrannalöndum varðandi neysluvenjur sem mörgu öðru.

Er Haraldur Benediktsson lét af formennsku og Sindri Sigurgeirsson tók við, hófst nýr kafli í sögu B.Í. enda miklar breytingar í farvatninu, sem leiddu til gjörbreyttrar félagsaðildar að samtökunum ásamt fleiru. Nú er staðan þannig, að Bændasamtökin eru regnhlífarsamtök allra búgreina, eiga og vonandi gera, að gæta hags þeirra allra, með víðri yfirsýn og það er einmitt það sem getur verið nokkuð snúið á stundum. Þó miklar breytingar hafi orðið, þá er það þó svo að mörgum kjúklingabændum og svínabændum finnst sem svo, að þeir njóti ekki jafnræðis í samtökunum, af þeim ástæðum sem fyrr voru nefndar.

Finna þarf lausn á þessu ástandi, t.d. með því að við mat til kosninga fulltrúa í trúnaðarstöður verði notast við blandað kerfi fjölda framleiðenda í búgreinum og framleiðslumagns til sölu á innanlandsmarkaði að teknu tilliti til ríkisframlaga til þeirra greina sem það á við um. Varðandi þær greinar sem ekki eru í kjötframleiðslu mætti hugsanlega notast við kerfi sem tæki tillit til veðmætis framleiðslunnar (að teknu tilliti til ríkisframlaga ef einhver eru) ásamt fjölda þeirra sem framleiðsluna stunda.

Tek fram, að þó ég varpi þessum hugmyndum fram hér, þá eru þær engan veginn fullhugsaðar, heldur einungis hugmyndir þess sem þetta ritar og til umhugsunar og ætlaðar til að styrkja Bændasamtökin til framtíðar litið. Reynist þær ekki gera það við nánari skoðun, eða jafnvel vera til skaða, þá þarf að breyta þeim eða leita annarra leiða. Við núverandi stöðu verður hins vegar ekki búið til lengdar. Það er t.d. engan vegin víst að við formannskjör í næstu framtíð, verði kosinn formaður með þá víðsýni sem núverandi formaður hefur sýnt í störfum sínum!

Ólíklegt er að sauðfjárrækt án alls ríkisstuðnings sé raunhæfur möguleiki hérlendis, fremur en svo víða annarsstaðar. Ekki má þó líta svo á að styrkja þurfi alla framleiðslu af þessu tagi og engin ástæða er til að eyða skattfé almennings í að styrkja tómstundabúskap með kindur. Undirritaður hefur af því margra ára reynslu, að vel er hægt að ala kindur til heimabrúks án alls ríkisframlags, ef aðstæður eru fyrir hendi. Þó ekki sé raunhæft að reikna með að framleiðslan sé án ríkisstyrkja, þá þýðir það þó ekki að hægt sé að líta á það sem framtíðarlausn að ,,selja“ afurðina á hrakvirði til útlanda; hlýtur að vera framtíðarmarkmið að laga framleiðsluna að markaðinum. Að laga markaðinn að framleiðslunni eins og nú eru uppi hugmyndir um, er tæpast raunhæfur kostur.

Það er vitanlega sársaukafullt að tapa markaðshlutdeild, en það er það sem hefur verið að gerast í sauðfjárræktinni. Þegar þjóðfélagsbreytingar verða þá er það hlutverk stjórnvalda að taka þannig á málum að stórir hópar fólks sitji ekki eftir horfandi fram á skerta afkomumöguleika. Hafa verður í huga að landbúnaður er starfsemi þar sem ekki er tjaldað til einnar nætur. Framleiðsluferlið er langt og þurfa stjórnvöld að vera vakandi og tilbúin til að grípa inn í, móta stefnu og milda skaðann svo sem hægt er og vera tilbúin til aðstoðar við að finna nýjar stefnur og nýjar leiðir.

Það hafa þau alls ekki gert og sannleikurinn er sá að enginn stjórnmálaflokkur hefur lagst í marktæka greiningu á stöðu landbúnaðarins. Ekki hefur verið spurt krefjandi spurninga um hvernig framtíðarsýnin skuli vera. Á að miða við að þjóðin sé sér í sem flestu sjálf sér næg varðandi matvælaframleiðslu? Á að taka tillit til sögunnar í því efni, t.d. einangrunar landsins á ófriðartímum og hvernig hægt sé að bregðast við í þeim efnum? Á að tryggja að í landinu séu lágmarks birgðir af olíum, hráefni til fóðurframleiðslu á búfjárfóðri, áburði o.s.frv. Á að stuðla að því að rekstrarumhverfi landbúnaðargreina sé sem líkast því sem gerist t.d. í Evrópulöndum, að teknu tilliti til náttúrufars og nauðsynjar varðandi verndun einstakra gamalla búfjárstofna nautgripa, sauðfjár, geita og hrossa?

Verði svörin við þessum spurningum neikvæð og það svo að niðurstaðan verði: Að best sé að láta reka á reiðanum og blanda sér í engu inn í þróunina, þá liggur hún alla vega fyrir, þó ógæfuleg sé að mati þess sem þetta ritar.

Hvað sem þessu líður, þá má öllum vera ljóst að það getur ekki gengið til lengdar, að í engu sé brugðist við þeirri stöðu sem uppi er í sauðfjárræktinni. Þar hefur um nokkurn tíma verið svo að búgreinin er rekin með styrkjum sem eru u.þ.b. +/- helmingur framleiðslukostnaðar og það er ýmissa hluta vegna varhugavert við að búa fyrir bændurna. Ekki er nefnilega gefið að stjórnvöld framtíðarinnar vilji taka þátt í slíku ráðslagi. Höfum líka í huga að framleitt er um þriðjung umfram innanlandsþarfir og það sem er umfram innanlandsþarfir, er selt til annarra landa með ríkisframlagi á hrakvirði m.v. framleiðslukostnað.

Sauðfjárbændur hafa komið fram með ágætar tillögur til lausnar á þessu ástandi. Ekki er svo að sjá sem á þær hafi verið hlustað, né heldur að til standi að gera það. Ríkið sem að stórum hluta rekur greinina víkur sér með öllu hjá því að taka þátt í að leysa vanda hennar; hefur ekki í sér nennu til þess, né svo mikið sem hlusta!

Það má öllum sem hugsa um þessi mál, vera ljóst, að svona geta hlutirnir ekki gengið til. Um er að ræða þá búgrein sem mannfrekust er, ef mér skýst ekki, þannig að það er fjöldi fólks sem um er að ræða og á allt sitt undir.

Eins og áður kom fram í þessum pistli, þá er framleiðsluferlið í landbúnaði langt og er þess ef til vill skemmst að minnast hverjar afleiðingarnar urðu, þegar svokallaðir eftirlitsdýralæknar í sláturhúsum lögðu niður störf. Ekki liðu nema nokkrir dagar þar til allar frystigeymslur voru orðnar fullar af kjöti hjá svínabændum og kjúklinga. Dæmi voru reyndar um að til væru þeir dýralæknar sem töldu réttast að dýrin yrðu aflífuð á búunum og munaði litlu að svo færi. Eftirlitsdýralæknar eru starfsmenn Matvælastofnunar sem starfrækt er af Ríkinu, m.ö.o. opinberir starfsmenn!

Ég hef hér minnst talsvert á offramleiðslu sauðfjárræktarinnar og hún er til staðar og mest í umræðunni nú um stundir. Það er þó alls ekki þannig að sauðfjárbændur séu einir um að hafið staðið í þeim sporum.

Skemmst er að minnast þeirra tíma þegar offramleiðsla var í svína og kjúklingabúskap og þá má muna dæmi um offramleiðslu á mjólk og m.a.s. kartöflum á fyrri tíma, þannig að ljóst má vera að ýmsar greinar landbúnaðarins geta lent í slíkri stöðu á okkar litla og viðkvæma markaði fyrir landbúnaðarvörur.

Er búandi við þetta ástand til framtíðar, eða getur verið að það sé nokkurs virði að menn setjist niður og fari yfir málin með það að markmiði að finna betri og markvissari leiðir að því markmiði að íslenskur landbúnaður geti blómstrað í sátt við land og þjóð til framtíðar litið.

Verði það hins vegar niðurstaðan að best sé að flytja alla matvöru inn og treysta á guð og lukkuna varðandi framtíðina, þá er best að fá það fram. Þá liggur nefnilega fyrir að ekkert öryggi sé um að ræða. Ekkert sæmilega tryggt starfsumhverfi líkt því sem annarsstaðar gerist. Enginn tryggingarsjóður gegn óvæntum áföllum eins og er í ESB löndum, svo dæmi sé tekið. Það eina sem yrði sæmilega tryggt, ef að líkum lætur, er að meiri og ríkari kröfur yrðu gerðar á flestum sviðum til framleiðslunnar, aðstöðunnar við hana og eflaust sitthvað fleira sem mönnum tekst að láta sér detta í hug til að þrengja að bændum og búaliði. Fyrir nú utan, að sjálfgefið þykir að íslenskir bændur keppi við bændur annarra landa sem búa við betri rekstrarskilyrði.

Bændum brugðið

23. mars 2018

Þeim varð mörgum illa við bændunum sem hlustuðu á frjálshyggjuboðskap Kristjáns Þórs Júlíussonar er hann ávarpaði Búnaðarþing á dögunum. Svona álíka mikið brugðið og þegar flokksbróðir hans Pálmi Jónsson skellti á 200% kjarnfóðurskatti á einni nóttu hérna um árið.

Þá trúðu spekingarnir því, að með því að breyta íslensku grasi í köggla yrði það að kröftugum fóðurbæti og myndi reynast kúnum líkt og erlent kornfóður. Vitanlega gekk það ekki eftir og það vissu kúabændur, en það var annað og fleira sem lá undir steini.

Hugmyndin var nefnilega að ganga á milli bols og höfuðs á þeim vísi að fjölbreytni sem til var að verða í kjötframleiðslu á þessum tíma með tilkomu alifugla og svínakjötsframleiðslu. Í framhaldinu var síðan búið til umfangsmikið endurgreiðslu- og útreikninga skrímsli sem plantað var niður í höfuðstöðvum Bændasamtakanna. Sem betur fer er það allt saman liðin tíð og til þess eins í dag að læra af: víti til varnaðar.

Það sem bændur standa frami fyrir þessa mánuðina, er annars vegar svokallaður EFTA dómur sem gengur út á að kaupmönnum sé heimilt að flytja inn ferst kjöt, egg og mjólkurvörur, og hins vegar tollasamningur (a.m.k. stundum kenndur við Sigurð Inga Jóhannsson), frá 2015 sem gerður var til að liðka til fyrir sölu á kindakjöti.

Samningurinn gefur stórlega auknar heimildir til innflutnings á kjúklingakjöti, nautakjöti, svínakjöti og ýmsum mjólkurvörum inn til Íslands, í skiptum fyrir auknar heimildir fyrir kindakjötsútflutning frá Íslandi til Evrópusambandsins. Samningur þessi er að því leiti til marklaus, að ekki reynist vera til sá markaður í ESB fyrir kindakjöt, sem greitt getur framleiðslukostnað þeirrar kjöttegundar hér á landi. Það var reyndar vitað fyrir, þannig að gera má ráð fyrir að annað hafi hangið á kjötspýtu Sigurðar en látið var í veðri vaka. Hvað það var er hins vegar ekki með öllu ljóst og hvort hann var að þóknast versluninni með þessum samningi eða einhverju öðru verður ekki reynt að útskýra hér. Hins vegar muna margir eftir því þegar hann mætti óvænt í beina útsendingu á fréttum Ríkissjónvarpsins og tilkynnti að nú ,ættu allir að vera hressir‘, eins og hann mun hafa orðað það.

Það er ekki nýtt að íslenska stjórnmálamenn dreymi um að að selja kindakjöt úr landi með þokkalegum árangri. Sagan greinir frá óralöngu basli í þá veru langt aftur í tímann, og ef að líkum lætur má gera ráð fyrir að um ókomna tíð muni það þykja vænlegt til hagsældar fyrir íslenska þjóð að greiða með slíkri framleiðslu til útlendinga. Viðhorfið hefur lengst af verið að gott ráð við atvinnuvanda dreifbýlisins sé að framleiða kindakjöt og hefur þá engu skipt hvort markaður væri til fyrir framleiðsluna eða ekki.

Sauðfjárbændur hafa ítrekað bent á að finna þyrfti aðra lausn á byggðavandanum og stungið upp á ýmsum áhugaverðum verkefnum sem þeir gætu tekið að sér eins og s.s. skógrækt, umsjón með hálendinu, aðstoð við ferðamenn, viðhald girðinga o.fl. Á þær raddir hefur ekki verið hlustað.

Síðustu ár hefur kjötmarkaður verið í þokkalegu jafnvægi með þeirri undantekningu að umframframleiðsla hefur verið á kindakjöti sem nemur um þriðjung af framleiðslu. Nú er búið að finna lausn á þeim vanda, þar sem búið er að koma upp sérstakri stofnun á vegum ríkisins til að koma því kjöti til útlanda með góðu eða illu. Þar er því haldið á lofti sem dæmi um ágæti íslenskra búskaparhátta að sauðkindin hafi ráfað óheft um landið síðan árið 874. Finnst sumum sem sú fullyrðing standist ekki með öllu, og öðrum að hægt væri að halda ýmsu jákvæðara á lofti um þá skepnu sem öðrum fremur hefur haldið lífinu í mönnum í landinu á liðnum öldum. Hvað sem því líður, þá er íslenskt lambakjöt til sölu nú orðið vítt og breitt um heiminn og allt til Japan. Slíkur er krafturinn í þessari útbreiðsluherferð að menn mundu vart depla auga, þó af því fréttist, að hið ágæta lambakjöt væri orðin gjafavara í Nýja Sjálandi og Ástralíu. Það yrðu þá kannski kaup kaups, því þaðan er flutt kjöt handa hungruðum Íslendingum að naga i sig á jólahlaðborðum.

En blikur eru á lofti, því nú stefnir í að inn verði fluttar landbúnaðarafurðir sem ekki þurfa að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til íslensku framleiðslunnar, hvorki varðandi hreinleika né aðbúnað eldisdýra.

Þetta finnst núverandi ráðherra landbúnaðarmála vera bara harla gott og leggur til, að bændur skuli taka sér tak, standa sig í samkeppninni, nota sér útflutningstækifærin og muna að varan þeirra sé svo afbragðs góð, að útlendingar muni standa í röðum til að kaupa íslensku landbúnaðarframleiðsluna. Svona tala þeir sem staðið hafa í því áratugum saman að greiða af almannafé vegna útflutnings á kjöti til Evrópu og Ameríku og nú Asíu.

Nú eru sem sagt komnir aðrir tímar með blóm í haga fyrir alla aðra landbúnaðarframleiðslu; ekkert vandamál að flytja út allt hvað heita hefur: kjúklingakjöt, svínakjöt, nautakjöt og mjólkurafurðir hverskonar!

Engu máli skiptir, þó allur tilkostnaður sé mun meiri á íslensku framleiðslunni. Kröfurnar meiri, sýnatökur ítarlegri, kostnaður vegna öflunar erfðaefnis margfaldur, fóðurkostnaður hærri, bústofnarnir sumir afurðaminni, aðbúnaðarkröfur meiri og tryggingasjóður enginn, o.s.frv.

Allt skiptir þetta engu máli, því að mati ráðherrans er tilveran ámóta einföld og bankastjórans um árið sem hrópaði: Sjáið þið ekki snilldina? Og ráðherrann bætir við: Sjáið þið ekki tækifærin? Heimurinn liggur að fótum ykkar!

Auðvitað veit ráðherrann að erlendir ætla að flytja það eitt út, sem þeir þurfa helst að losna við og nóg er af í augnablikinu hjá þeim.
Sú var tíð að dönskum kaupmönnum var kennt nær allt illt. Nú eru þeir ekki lengur til staðar og það eru innlendir sem vilja flytja inn niðurgreidda afgangsframleiðslu erlendis frá og engu skiptir hvernig þeirri íslensku mun reiða af. Og íslenskir ,,stjórnmálamenn“ dingla með.

Hvað við tekur þegar erlendir eru ekki lengur aflögufærir, skiptir þá engu máli sem ekki nenna að hugsa fram fyrir tærnar á sér, en ólíklegt er, að þá muni hagsmunir eyþjóðar í ballarhafi verða hafðir í fyrirrúmi.

Líklegra en ekki að spurt verði sem svo: Af hverju framleiðið þið ekki það sem þið getið af landbúnaðarvörum til að uppfylla þarfir þjóðarinnar? Vissuð þið ekki að þið byggjuð á eyju langt frá öðrum landbúnaðarþjóðum?

Hugsanlega kæmi síðan til viðbótar: Þið eruð reyndar svo fá að við getum vel bætt þessu á okkur, en nú verðið þið að greiða uppsett verð. Það verð sem það kostar að framleiða vöruna.

Við ætlum nefnilega ekki lengur að fara þá leið sem þið hafið farið: að greiða niður matvöru í aðrar þjóðir.

Landbúnaður á tímamótum?

15. febrúar 2018

Fyrir um 20 árum var skorin upp herör gegn campfylobacter í kjúklingakjöti á markaði á Íslandi og ótrúlega fljótt náðist markverður áraangur í því efni. Sú barátta hefur alla tíð verið samstarfsverkefni dýralækna (MAST) og bænda og hefur borið árangur sem tekið hefur verið eftir víða um heim og vísindamenn annarra landa hafa m.a. komið í heimsóknir til Íslands til að kynna sér.
Matvælastofnun hefur vakið athygli á, að gera má ráð fyrir að það starf hafi verið unnið fyrir gíg, ef sú verður raunin að opnað verði fyrir innflutning á fersku (ófrosnu) kjúklingakjöti frá Evrópu (EES).

http://mast.is/frettaflokkar/frett/2018/02/12/Adgerdir-gegn-kampylobakter-i-kjuklingum-i-Evropu/

Fyrir liggur að í þeim tilgangi, að fá innflutningskvóta fyrir kindakjöt frá Íslandi til Evrópusambandsins, var samið um að ESB fengi aukinn tollkvóta á ýmsum kjötvörum, m.a. kjúklingum til Íslands.

Þessar ,,fórnir“ á afurðum íslensks landbúnaðar, fyrir væntan markað fyrir kindakjöt, virðast vera dæmdar til að mistakast, því ljóst er að enginn markaður er til í Evrópu sem skilað getur kostnaðarverði framleiðslunnar sem er á þeirri afurð hér á landi.
Samningurinn er augljóslega mislukkaður og íslenskum landbúnaði skaðlegur og það þó ekki komi til þess að farið verði að flytja inn ferskt kjöt af nýslátruðu til landsins. Sem líklegt er að af verði miðað niðurstöðu EFTA dómstólsins.

http://www.eftacourt.int/fileadmin/user_upload/Files/Cases/2015/17_15/17_15_Judgment_IS.pdf

Segja má að hreinleiki íslensku afurðanna sé einstakur á heimsvísu. Það kostar hins vegar sitt og mörgum finnst það t.d. langt gengið að skima fyrir öllum afbrigðum af Salmonellu eins og gert er hérlendis og aflífa eldishópa sem reynast smitaðir. Finnst sem svo: að nægjanlegt væri að gera eins og ,,hinir“ að skima fyrir um 1000 sinnum færri tegundum og láta þar við standa.

Formaður Bændasamtakanna hefur ítrekað bent á að bændur í Evrópusambandinu búi við tryggingasjóð sem bæti tjón sem þarlendir bændur verða fyrir, en að slíkur sjóður sé ekki til hér. Það er augljóst að gríðarlegur aðstöðumunur felst í því að fá tjón að mestu bætt ef til þess kemur.

Verði niðurstaðan sú að innflutningur hefjist á fersku kjöti af öllum tegundum, nema náttúrulega kindakjöti (því íslenskur markaður er yfirfullur af því), þá blasir við gjörbreytt landslag fyrir landbúnað í landi okkar.

Sé það ætlun stjórnvalda að búa svo um, að til landsins verði flutt inn kjöt og kjötafurðir sem framleiddar eru við margfalt minni kröfur og minni tilkostnað en íslenskum bændum er ætlað, þarf það að koma skýrt og greinilega fram.

Ef það er einlægur ásetningur að standa þannig að málum, þá er margt í landbúnaði á Íslandi sem taka þarf til endurskoðunar, því varla getur það verið að bændum sé ætlað að keppa við landbúnað sem í mörgu tilliti býr við betri skilyrði en hér eru.

Hér eru nokkur atriði sem verður að hafa í huga.

a) Landbúnaður líkt og flestir atvinnuvegir hérlendis, býr við mun hærri fjármagnskostnað til fjárfestinga og rekstrar, en gerist í
þeim löndum sem honum er ætlað að keppa við.
b) Gerðar eru í mörgum atriðum mun meiri kröfur um aðbúnað búfénaðar.
c) Bændur innan ESB njóta margvíslegra styrkja til að mæta þeim aðbúnaðarkröfum sem þó eru gerðar, hér þekkist það ekki
nema í einstökum tilfellum og sérvöldum búgreinum.
d) Íslenskir bústofnar eru flestir afkastaminni til framleiðslu afurða en þeir erlendu.
e) Rándýrar sóttvarnir valda verulegum kostnaðarauka í íslenskum landbúnaði.
f) Afar kostnaðarsamt er að afla og halda við erfðaefni hér á landi.
g) Aðdrættir aðfanga eru dýrari vegna fjarlægðar landsins frá öðrum löndum.
h) Markaðurinn er bæði smár og grunnur.
i) Framleiðsluferillinn í landbúnaði er langur og því getur verið afar afdrifaríkt að teknar séu skyndiákvarðanir sem gjörbreyta
rekstrarumhverfi greinarinnar.

Þessi atriði og vafalaust mörg fleiri þarf að hafa í huga, ef ætlunin er að etja íslenskum landbúnaði út í ,,frjálsa“ samkeppni við
innflutning af þessu tagi.

Þá er ónefnt hvort ekki yrði illa komið fyrir þjóð okkar ef atvinnugrein, grein sem er stunduð til fæðuöflunar, legðist að stórum hluta niður.

Það er örugglega engri þjóð til góðs að treysta að mestu leiti á matvælaframleiðslu annarra þjóða og það eykur ekki fæðuöryggi hennar.

Því hlýtur að vera réttast að ganga hægt um gleðinnar dyr í þessu efni og alls ekki þannig að valdi tjóni sem torvelt getur orðið að bæta.

Það er tiltölulega fljótlegt að leggja landbúnað í rúst og örugglega margfalt fljótlegra en að byggja hann upp að nýju ef illa tekst til.

Höfum það í huga.

Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins 27.12.2017 var greint frá því að ríkisstjórn Íslands hefði ákveðið að leggja það til að vandi sauðfjárbænda yrði leystur með 665 milljóna króna framlagi úr ríkissjóði, sem kemur til viðbótar við 100 milljóna framlag, sem innt var af hendi af fyrri ríkisstjórn í því skyni að vinna bug á sölutregðu á erlendum vettvangi.

Þegar það var til umræðu (100 millj. kr. framlagið), þá lýsti undirritaður, sem þá var formaður Félags kjúklingabænda, yfir stuðningi við það og taldi það ekki vera stóra upphæð í heildarsamhenginu. Taldi sem sagt að ef það mætti verða til þess að leysa markaðsvanda kindakjötsframleiðslunnar, þá væri það þess virði.

Svo er að sjá sem það framlag hafi litlu skilað þrátt fyrir ferðalög heimsenda á milli til að leita markaða fyrir þessa framleiðslu. Með öðrum orðum: Ríkisrekin sölumennska af þessu tagi reyndist ekki skila neinu sem að gagni mætti verða frekar en svo oft áður, en eins og flestum er kunnugt hefur verið viðvarandi offramleiðsla í búgreininni svo lengi sem elstu menn muna og jafnvel mun lengra aftur ef út í það er farið.

Sauðfjárbændur gerðu um það tillögu til fyrri ríkisstjórnar að atvinnuleysisvandi dreifbýlisins yrði a.m.k. að hluta leystur með öðrum hætti en þeim, að framleiða nær óseljanlega kjötvöru sem að endingu yrði seld á undirverði til annarra landa. Tillaga þeirra gekk út á að dregið yrði úr framleiðslu á sauðfjárafurðum og að í þess stað tækju sumir þeirra sem í framleiðslunni hafa staðið, að sér ýmis þörf verkefni fyrir land og þjóð. Lögðu þeir til, sem hugmyndir til þessa markmiðs, að bændur tækju að sér uppgræðslu lands, t.d. í formi skógræktar, viðhald varnargirðinga og almennt eftirlit með hálendinu, sem m.a. fæli það í sér að aðstoða ferðafólk eftir því sem þörf reyndist vera á.

Ekkert er á þetta hlustað af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Engin greining er unnin til að finna út stærð hins meinta vanda greinarinnar. Vanda sem ýmislegt bendir til að sé mjög óljós.

Við upphaf sláturtíðar síðastliðið haust, var af sumum sláturleyfishöfum látið svo sem birgðasöfnun milli ára væri slík, að ekki yrði hjá því komist að fella verð afurðastöðva um allt að 35%.

Afurðastöðvarnar greiða að öllu jöfnu um það bil helming þess sem bændurnir fá fyrir framleiðslu sína, en hinn hlutinn kemur úr ríkissjóði sem kunnugt er. Af því leiðir, að um hefði verið að ræða heildarskerðingu um ca 17,5% og þætti einhverjum það þungur baggi að takast á við. Sem betur fer fór svo að birgðavandi flestra afurðastöðvanna gufaði upp að hluta með einhverjum hætti og reyndist þegar upp var staðið vera mun minni en boðað hafði verið. Rétt er einnig að taka fram, að ekki höfðu heldur allar stöðvarnar boðað skerðingu að þeirri stærðargráðu sem hér er nefnd.

Nú lítur út fyrir að hinir ríkisreknu sölumenn þessarar búgreinar hafi séð nýjan möguleika til skapa sér atvinnugrundvöll til framtíðar. Því hafin er pínleg söluherferð, undir slagorði sem er eitthvað á þessa leið: ,Vissir þú að erfðabreytt fóður er bannað í sauðfjárrækt á Íslandi´.

Svo mun vera að þessi kjánalega herferð byggist á reglugerðarútgáfu sem Framsóknarmaður úr Skagafirði stóð fyrir er hann tyllti sínum kríufæti í ráðuneyti landbúnaðarmála rétt fyrir ein stjórnarskiptin á síðastliðnum árum og að reglugerð sú, hafi verið gefin út að ósk þáverandi stjórnar Landsambands sauðfjárbænda. Herferð þessi heldur hvorki vatni né vindi og þó fyrirmyndin sé sótt til þess ágæta lands Rússlands, þá er hún ekki betri fyrir það.

Engin þörf er á að upphefja íslensku sauðkindina með þessum hætti. Hún stendur alveg fyrir sínu, hér eftir sem hingað til, og eins og allir munu vita, þá er hún ekki nema í undantekningartilfellum alin á erlendu kjarnfóðri. Og þá helst þegar menn vilja víkja að henni góðu sér til gamans, eða þá til að bæta upp lélegt hey, svo ekki sé nú talað um þegar lömbin reynast fleiri en ærin getur með góðu móti ráðið við að næra.
Margir munu muna hve innantómt og vesælt gaspuryrðið ,,Vistvænt“ reyndist og hve hart þeir voru dæmdir sem notuðu það sér til til framdráttar og prangs á markaði landbúnaðarvara. Á bak við það hafði á sínum tíma staðið reglugerðarskrípi sem síðan var breytt enda reyndist enginn haldbær grunnur undir vitleysunni og vonandi er að hinir opinberu sölumenn finni sér eitthvað skárra til að dunda við en að ana með stétt bænda, sem sannarlega hefur ekki breiðari bök en annar almenningur í þessu landi nema síður sé, út í fen sem þetta.

Höfum einnig í huga að framganga af þessu tagi er ekki til þess að auka samstöðu bænda og munum að bændur stunda margvíslegan landbúnað. Allt frá garðrækt og til sauðfjárræktar, nú eða öfugt ef menn vilja heldur hafa það þannig.
Garðyrkjubændur gerðu tilraun til að eigna sér íslenska fánann í markaðssetningu sinni, við misjafnlega mikla hrifningu annarra, og stuðluðu ekki að samstöðu bændastéttarinnar með því framtaki. Enda vandséð hvernig ein búgrein umfram aðra, getur eignað sé tákn af því tagi.

Sauðfjárbændur eru að reyna að læða því inn með auglýsingaherferð sinni að íslenskt kindakjöt sé öðru kjöti betra ef ekki æðra, þar sem ekki sé notað við framleiðslu þess erfðabætt fóður. Nafnlaus fulltrúi þeirra, sem kemur fram undir ruglingslegu krabbi sem á að tákna að hin íslenska rolla sé búin að valsa frjáls um landið síðan 874 (svo jákvætt sem það nú er!), heldur því fram að önnur búgrein geti EKKI skreytt sig með gaspri af þessu tagi vegna þess að hún geti ekki staðið við að ekki sé notað erfðabreytt fóður í þeirri búgrein!

Um er að ræða stóra búgrein, ekki kannski í kjötframleiðslu, en búgrein sem framleiðir sannkallaða gæðavöru og það á heimsmælikvarða.

Réttast væri að sauðfjárbændur losuðu sig við lukkuriddara sem eru tilbúnir til að hleypa hrossi sínu út í hvaða fen sem er, í trausti þess að þeir geti vippað sér yfir á annan klár þegar sá fyrri er allur. Stilli framleiðslu sína af, þannig að hún hæfi sem best markaðnum þannig að verðþrýstingurinn sé ekki sífellt niður á við, og einhendi sér síðan í að vinna að samstöðu innan bændastéttarinnar, en ekki klofningi.

Sú staða getur einfaldlega komið upp að ekki sé hægt að ganga að því sem gefnu, að í ríkisstjórn Íslands sitji flokkar sem telji það sjálfgefið að ausa úr ríkissjóði með óskilvirkum hætti hundruðum milljóna til að halda uppi kjötframleiðslu sem ekki er þörf fyrir og undir því yfirskyni að um sé að ræða leið til að leysa atvinnuleysisvanda dreifbýlisins!

Höfum í huga að a.m.k. tveir þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn hafa fyrr á árum unnið gegn íslenskum landbúnaði með gjörðum sínum og geta hvenær sem er snúið því andliti fram að nýju, ef kaupin gerast þannig á hinni pólitísku eyri.

Eyþjóðin

1. júlí 2013

Sú var tíð að Íslendingar tóku það svo alvarlega að vera sjálfstæð þjóð að þeir ráku fjölda flutningaskipa, sem bæði fluttu vörur og olíu, að ógleymdum farþegum.

Margir rekstraraðilar gerðu þessi skip út og þau voru ýmist að flytja vörur að og frá landinu, en einnig voru þau í ýmsum verkefnum erlendis og sigldu um öll heimsins höf.

Fjöldi manna hafði atvinnu af að starfa á þessum skipum og enn fleiri höfðu framfæri sitt af rekstri þeirra.

Nú er öldin önnur, íslensk skipaútgerð er nánast aflögð, þau fáu skip sem í flutningum eru á vegum íslenskra aðila eru skráð undir erlenda hentifána.

Stólað er á að útlendingar sjái sér hag í að flytja olíur til landsins með skipum sem eru í þeirra eigu og með erlendum áhöfnum.

Þetta er vegna þess að íslenskir stjórnmálamenn hafa ekki haft döngun í sér til að búa svo um, að hagkvæmt sé að skrá skipin undir íslenskan fána.

Flestir telja þeir sig samt vera afar mikla Íslendinga og sumir eru jafnvel svo þjakaðir af þjóðrembu að þeir geta tæpast tjáð sig opinberlega, án þess að belgja sig út í mikilmennsku og miklast yfir hve einstakt og merkilegt það sé að vera af víkingum kominn.

Telja jafnvel að annarra þjóða menn þurfi að ,,sanna sig“ fyrir Íslendingum.

Hvernig væri nú að þeir mönnuðu sig upp í að vera sæmilegir Íslendingar sjálfir, og sýndu það og sönnuðu fyrir sjálfum sér og öðrum að þeir séu það?

Innflutningur án takmarka.

17. apríl 2013

Öðru hvoru koma fram raddir um að hafinn skuli hömlulaus innflutningur á landbúnaðarvörum. Þykir ýmsum sem matarkarfan sé dýr hér á landi, hún sé ódýrari í nágrannalöndunum og víst er að ekki er hægt að bera á móti því, að í mörgum tilfellum er það svo. Samanburður af þessu tagi er hins vegar afar vandmeðfarinn, þó ekki sé nema vegna þess að bera verður saman sambærilega hluti. Það er snúið þegar bakgrunnur vörunnar er óljós, eins og t.d.: hvaða kröfur þurfti viðkomandi framleiðandi að standast.

Eitt það fyrsta sem í hugann kemur, þegar hugsað er til íslenskra verslunarmanna í innkaupaleiðöngrum erlendis, er hve lítið það er sem þeir geta boðist til að kaupa. Þeir koma frá landi sem er með afar fáa íbúa og ekki nóg með það, heldur eru þeir svo ólánsamir að alþekkt er að kjör landsmanna eru ekki neitt tiltakanlega slök í alþjóðlegum samanburði; kaupgetan svokallaða er sem sagt umtalsverð. Þarna eru strax komnar tvær ástæður til að gera kaupmanninum okkar erfiðara fyrir en ef hann væri frá öðru og fjölmennara ríki og það strax í upphafi leiðangursins sem er þó rétt að byrja. Eftir er að koma vörunni heim.

Þó ekki sé með sanni hægt að halda því fram að siglingar til eyjunnar okkar, sem er á Atlantshafshryggnum miðjum í Norður Atlantshafi séu stopular, mælt á þann kvarða sem gilti er einungis var talað um haust- og vorskip, þá er það samt sem áður svo, að landið er ekki í tengslum við flutningakerfi meginlandanna á þann hátt sem vera myndi ef takast mætti að drösla því dálítið til þannig að það yrði samfast annað hvort Evrópu, nú eða Ameríku ef mönnum hugnaðist það betur.

Það er illgerlegt að flytja Ísland til meginlandanna, því verður að flytja vöruna sem keypt er erlendis til Íslands. Það er að segja, ef ætlunin er að selja hana þar. Það er hins vegar ekki endilega nauðsynlegt, því hinn íslenski kaupmaður getur vitanlega selt það sem hann var að kaupa hvert sem hann vill og Ísland er ekki eina landið sem er í boði. Hann vill hins vegar, af einhverjum ástæðum, selja það sem hann er búinn að kaupa, á Íslandi og verður því að koma vörunni yfir hafið og það kostar peninga. Af ástæðum sem allir þekkja sem stundað hafa verslun, hefur hann hug á að fá til baka það sem hann lagði út og gott betur. Fá bæði það sem hann greiddi fyrir vöruna og að auki útlagðan kostnað við að koma henni á markað, sem hún er ekki nærri komin á þó komin sé á hafnarbakkann í Reykjavík . Ýmislegt er eftir sem ekki verður farið útí að telja upp hér, en á endanum vill hinn virðulegi verslunarmaður fá eitthvað fyrir sinn snúð.

Það sem kaupmaðurinn veit eftir að hafa farið í þennan leiðangur er, að það getur fylgt því dálítið bras að stunda verslun og þjónustu á Íslandi, jafnvel eilítið meira bras á hverja vörueiningu en ef hann hefði haldið sig við stærra markaðssvæði.
Það hlýtur því að mega álykta að eitthvað annað en hrein gróðavon valdi því að hann vill selja vörur sínar á Íslandi. Á þessum vettvangi verður honum ekki ætlað annað en það ,,að römm sé sú taug…“ o.s.frv. Hann langar að eiga heima og starfa í landinu sínu og lái honum hver sem vill. Kaupmaðurinn er svo lánsamur að hann er ekki einn um þá skoðun, að gott geti verið að búa á þar. Ekki síst er það mikið lán fyrir hann, að á landinu hans búa, auk hans sjálfs, u.þ.b. 320000 manns sem hann getur snúið sér til sem líklegra kaupenda.
Þar býr sem sagt þjóð og hún er töluvert upptekin við að halda úti þjóðfélagi og því fylgir að fólkið í landinu er við ýmsan starfa, sumir eru verslunarmenn, en ekki allir, sem betur fer myndi kannski einhver segja. Sumir eru sjómenn aðrir bændur, þá finnast í landinu smiðir af öllu mögulegu tagi og svona mætti lengi telja því starfstéttirnar eru ótrúlega margar og fullvíst er að kaupmaðurinn okkar gleðjist í hjarta sínu yfir því hve fjölbreytt samfélagið hans er. Hann er samt ekki alveg ánægður og langar alveg óskaplega mikið til að flytja til landsins ódýr matvæli þjóð sinni til hagsbóta og í þessu vinnur hann vakinn og sofinn.

Hann hefur komist að þeirri niðurstöðu, eftir vandlega athugun, að matur sé nokkru dýrari í litla samfélaginu hans, en hann getur hugsanlega keypt hann á í útlöndum. Þá hefur hann einnig fundið það út, að bændur séu ekki allir þar sem þeir eru séðir, þeir séu a.m.k. tvennskonar, þ.e. annars vegar góðir og hins vegar vondir og það skiptist nánast að jöfnu kjötið sem hann borðar, þannig að ,,vondu“ bændurnir framleiði um helming þess sem kjöts sem hann setur ofan í sig og kjötið er af svínum og kjúklingum, dýrin eru höfð í húsum en ganga ekki uppum fjöll og firnindi og af því dregur hann þá ályktun, að eldi dýranna sé ,,iðnaður“. Líklega er það vegna þess að hann þekkir fremur lítið til iðnaðar að hann telur ,,iðnað“ vera af hinu illa. Í þessum hugrenningum sést kaupmanninum okkar yfir það að önnur dýr eru einnig höfð í húsum, sum mikið og önnur minna, en þar sem hann veit það ekki, þá hefur hann engar áhyggjur af því. Eins og allir vita þá er það einungis það sem við vitum um, sem við getum haft áhyggjur af, hitt er utan sviðsins ef svo má að orði komast.

Það er reyndar nokkuð margt sem kaupmanninum okkar sést yfir í þessu sambandi og t.d. sést honum algjörlega yfir þá staðreynd að matvara er ekki hvað sem er. Kjöt er, svo dæmi sé tekið, afurð af einhverju dýri sem alið hefur verið til þess að verða í fyllingu tímans að kjöti og kjöt verður ekki gott til neyslu, nema að farið sé með það eftir ákveðnum reglum. Til að þær reglur séu virtar hafa flestar þjóðir heimsins komið sér upp eftirliti með framleiðslunni. Reglurnar eru misjafnar eftir löndum, en í þeim löndum sem við þekkjum best, er um að ræða umtalsverðan ,,reglugerðaskóg og eftirlitskraðak“, eins og ég ímynda mér að títtnefndur kaupmaður myndi kalla það.

Á eyju kaupmannsins er talsvert um slíkar reglur neytendum til hagsbóta og öryggis - og gleymum því ekki að allir á eyjunni eru náttúrulega neytendur líka - en einnig er talsvert mikið um allskyns reglur og eftirlit til að vernda búfénaðinn sem þar er, sem öfugt við kaupmanninn, hefur ekki átt þess kost að ferðast til annarra landa og krækja sér í ýmsar miskræsilegar pestir. Af því leiðir, að dýrin eru í svipaðri stöðu og frumbyggjar Ameríku forðum, að hafa ekki mótstöðu gegn sjúkdómum sem herjað hafa annarstaðar og þarlendir dýrastofnar hafa náð að byggja upp mótstöðu gegn í aldanna rás.

Ekki svo að skilja að ekki hafi verið reynt að flytja inn til landsins ýmis dýr til kynbóta, það hefur verið gert um aldir með tilheyrandi tjóni fyrir samfélagið á hverjum tíma. Það getur kaupmaðurinn kynnt sér þegar hann má vera að. Gæti t.d. byrjað á að fara svo sem 900 ár aftur í tímann. Hvað gerðist þá og hvernig var brugðist við.

Það eru sem sagt alls kyns ljón í veginum til að kaupmaðurinn geti fengið ósk sína uppfyllta. Sjálfsagt er það miður, ekki síst vegna þess að óskin er sett fram af góðum hug, eins og hann tók sjálfur svo vel og vandlega fram.

Í lok þessa pistils er rétt að koma því á framfæri að skv. upplýsingum sem birtust í Fréttablaðinu þann 6. apríl sl. þá hefur vísitala kornvöru hækkað um rúm 80 stig á síðastliðnum fimm árum á meðan vísitala fuglakjöts hækkaði um rúm 30 stig. Samkvæmt sömu heimild hækkuðu raftæki um 45 stig á sama tíma. Fróðlegt væri að fá upplýst hvaða ástæður liggja þar að baki. Þá má og geta þess að föt eru talin hafa hækkað um 70 stig.

Til að kaupmaðurinn okkar geti aflað sér greinargóðra upplýsinga um hvað geti verið til ama við innflutning á kjötvörum er rétt að benda honum á að kynna sér t.d. meðfylgjandi tengla þegar hann má vera að og getur litið upp frá því göfuga áhugamáli sínu að bæta kaupmátt íslensku þjóðarinnar.

http://boli.bondi.is/fyrirlestrar/hadegi_3_april_2013/smitsjukdomastada_islensks_bufjar/ og http://boli.bondi.is/fyrirlestrar/hadegi_3_april_2013/innflutt_fersk_matvaeli_og_sykingarhaetta/