Er þetta leiðin sem við viljum vera á?

Fyrir rúmum 70 árum lauk seinni heimstyrjöldinni. Meðan á henni stóð leyfði ekki af að þjóðin okkar, hefði í sig og á. Siglingar með nauðsynjavöru frá Evrópu urðu hættulegar og gamlar viðskiptaþjóðir áttu nóg með sig. Þótti reyndar gott að fá fisk og var mörgum mannslífum fórnað í baráttunni við að koma honum á markað og fá eitthvað í staðinn, sem eyþjóðina vanhagaði um. Þjóð sem þá var mun fámennari en nú er og þjóðfélagið allt vanmáttugra en það sem við þekkjum. Kröfurnar voru líka minni og mörgum þótti gott ef þeir komust af frá einum degi til annars og höfðu í sig og á. Ekki var farið fram á mikið meira.

Nú er öldin önnur. Þjóðin fjölmennari, kröfurnar meiri, innviðirnir sterkari og svo virðist sem allt sem áður var, sé gleymt. Enginn, eða a.m.k. fáir, hugsa um matvælaöryggi, samgönguöryggi, né birgðastöðu nauðsynjavara: s.s. olíu, kornvöru o.s.frv.

Flutningaskipin, sem þjóðin lagði svo mikið á sig til að eignast í byrjun 20. aldar, teljast vera í íslenskri eigu, en samt sigla skipin öll undir erlendum fánum. Kornbirgðir til manneldis eða eldis búfénaðar eru nær engar, eldsneytisbirgðir sömuleiðis og áfram mætti telja. Lifað er frá degi til dags.

Stjórnvöld virðast telja matvælaframleiðslu í landinu vera aukaatriði, því allt eins megi flytja slíkan hégóma inn frá útlöndum. Kaupmennirnir muni sjá um það! Og til eru þeir sem eru svo sterkir í trú sinni á frelsi í viðskiptum, að þeir telja að það sé matvælaframleiðslu í landinu til góðs að þjarma sem mest að henni. Vitna í því efni til þess hve garðyrkjubændum hafi vegnað vel eftir að innflutningur á grænmeti var gefinn frjáls. Taka ekki með í þá jöfnu, hvað gert var til að jafna aðstöðumun garðyrkjubænda þegar svo var komið.

Telja jafnvel að Ísland geti gengið inn í Evrópusambandið án nokkurra skilyrða. Svo eru aðrir sem í orði eru andsnúnir inngöngu í það samband en gera síðan samninga við það sama samband, sem grafa undan matvælaframleiðslu þjóðar sinnar og telja það horfa til framfara! Vilja og stefna að því lækka tolla einhliða, svo sem nýlegt dæmi sannar varðandi (sér!)osta. Hika ekki við að greiða innlendri framleiðslu hvaða högg sem er til að fá ímyndaðri þörf sinni fullnægt.

Hvert erum við komin, þegar fólkið sem við veljum til að fara með stjórn lands og þjóðar hugsar ekki um hag þjóðarinnar sem því er treyst fyrir? Paufast um í kyrrþey við að prjóna saman tollasamninga við viðskiptasamband sem viðkomandi segist í orði ekki vilja neitt með hafa? Trommar upp allt að því í danssporum í beina útsendingu frétta til að lýsa því yfir að samningurinn sem hann var að undirrita sé allra meina bót og að nú skuli allir vera kátir! Og þá væntanlega líka þeir sem sjá tilveru sinni ógnað með óvæntum hætti. Þegar sá hinn sami lýsir því yfir í ræðu á degi sjómanna, að nú ætli hann að sjá til þess að íslensk flutningaskip fari undir íslenskan fána? Gerir síðan ekkert í málinu og er enn árum síðar samgönguráðherra og ekkert spyrst til málsins sem hann talaði svo fjálglega um fyrir nokkrum árum?

Samfélag okkar er margfalt sterkara, ríkara og upplýstara en það var þegar þjóðin var að stíga sín fyrstu skref inn í fullveldi.

Hyldýpið sem er milli almennings og nýrrar og gamallar yfirstéttar, kvótagreifa og tortólufólks og panama, nýríkra leigugróssera og fjármálafursta og örsnauðs fólks sem tæpast á í sig, og á ekki þak yfir höfuðið og stendur jafnvel í biðröðum í von um að fá eitthvað gefins að borða er svo yfirþyrmandi að engu tali tekur.

Við erum komin svo langt að þetta þarf örugglega ekki að vera svona.

Klórað yfir leka úr krana

9. júní kl. 18.38

Í Bændablaðinu 8. júní 2018 á bls. 2 má lesa: ,,Alifuglakjöt er langvinsælasta kjötafurðin með 9.530 tonna sölu 2017“.

Hér virðist sem eitthvað hafi skolast til, því samkvæmt því sem lesa má um á vef Hagstofu Íslands, þá voru:
Birgðir af alifuglakjöti við árslok 2016: 593 tonn (Kjöt sem kemur til sölu á árinu 2017). Framleiðsla ársins 2017: 9.697 tonn. Flutt voru inn 1.398 tonn. Birgðir í lok 2017 voru taldar: 754 tonn. Að fengnum þessum upplýsingum lítur dæmið varðandi alifuglakjötið svona út:
593 + 9697 + 1398 – 754 = 10.880 tonn, sem er þá það magn sem seldist af alifuglakjöti á Íslandi árið 2017.

Umfjöllunin heldur síðan áfram og segir þar, að ,könnun‘ sem Icelandic Lamb mun hafa fengið Gallup til að gera, hafi vakið athygli og mun það ekki vera ofmælt. Reyndar er sagt þannig frá að í fljótu bragði gætu lesendur haldið, að Gallup hafi tekið það upp hjá sjálfu sér, að gera könnunina og er komist að orði með eftirfarandi hætti:
,,Könnun Gallup á neysluvenjum erlendra ferðamanna á Íslandi sem birt var í síðasta Bændablaði vakti mikla athygli.“(!)

Þá er þess getið að:
,,Komið hefur fram hörð gagnrýni á að í tölunum er ekki tekið tillit til neyslu á alifuglakjöti sem hefði mögulega getað breytt myndinni.“

Og síðan:
,,Þegar rýnt er í Hagstofutölur sést að innanlandssala á kindakjöti 2017 var 6.976 tonn, en 9.530 tonn af alifuglum og þar af nam innflutningur 1.398 tonnum.“
Hér kemur enn til sögunnar talan 9.530 tonn og mun hún vera af vef Hagstofunnar og heimildir vera Bændasamtök íslands, Matvælastofnun og Landssamband sláturleyfishafa. Bæti maður við þessa tölu því sem flutt var inn þá fæst tala sem lætur nærri að vera sú sem áður var getið (10.880 tonn) en munar þó um 48 tonnum, sem gæti verið lager heildsala ótalinn í gögnum Hagstofu. Hugsanlega er þar fundin skýringin og ætti að geta talist vera innan skekkjumarka. Niðurstaðan er þá sú að selt alifuglakjöt á landinu hafi verið um 10.900 tonn og að þar af hafi innflutt alifuglakjöt verið tæplega 1/8 hluti. Af þessu má ljóst vera að efla þarf alifuglarækt í landinu, þannig að uppfyllt verði þörfin fyrir þá kjötvöru.

Blaðið heldur umfjöllun sinni áfram með eftirfarandi hætti:
,,Könnun Gallup sýndi að 57% erlendra ferðamanna hafi smakkað lambakjöt, en 41,7% nautakjöt og 25,3% svínakjöt. Alifuglakjöt var hins vegar ekki inni í dæminu. Könnunin gefur samt ágætar vísbendingar um hvað ferðamenn vilja upplifa.“
Ferðamennirnir voru ekki spurðir um alifuglakjötið og það er ástæðan fyrir því að það var ,,ekki […] inni í dæminu“. Þannig er, að þegar fólk tekur þátt í könnunum, þá svarar það spurningunum sem lagðar eru fyrir en fjallar ekki að öðru leiti um hlutina, nema sérstaklega sé gefinn kostur á því. Ekki hefur komið fram að slíkt hafi verið í boði og hefði svo sem litlu skipt, þó svo hefði verið. Varðandi seinustu setninguna, þá er það væntanlega oftast þannig að ferðamenn vilja ,,upplifa“ eitt og annað, það þekkja fjölmargir Íslendingar af eigin reynslu!

Grein blaðsins heldur áfram:
,,Í könnuninni má greina hvað ferðamenn vilja helst smakka, en hún segir samt ekkert um magnið sem neytt er [einmitt!]. Þá er heldur ekki sjálfgefið að alifuglakjöt hefði endilega skorað hátt miðað við spurninguna sem lögð var fram, jafnvel þótt alifuglakjöt gæti verið oftast á diski ferðamanna. Ástæðan er einfaldlega sú staðreynd að alifuglakjöt er orðið algengasti hversdagsmaturinn um allan heim. Ferðamenn nefna því líklega fremur í svona könnun upplifun sína af því að prófa eitthvað nýtt, heldur en að lýsa magni þess sem neytt er.“
Við þetta spjall blaðsins má ef til vil bæta því að könnun eins og þessi svarar tæplega því sem hér er fjallað um s.s. því hvað ferðamennirnir ,,helst vilja smakka“. Geta má þess að kindakjöt er framleitt víða um heim og þarf ekki langt að fara til að komast að því. Sama má segja um alifuglakjöt.
Hvort íslenskt kindakjöt sé betra eða verra en annarra þjóða kjöt sömu gerðar, er spurning um smekk og undirritaður hefur t.d. ekki getað gert upp við sig hvort svo sé og hefur hitt marga sem segja sömu sögu. Og þótt íslenskir kjúklingabændur hafi náð frábærum árangri í sínu eldi undanfarin ár, þá er ekki gott að segja hvort mönnum finnist bragðmunur vera á kjöti þeirra og kjúklingakjöti annarra þjóða.
Flestum mun finnast það gott sem þeir þekkja og hafa vanist og að deila um smekk þjónar engum tilgangi.

Grein Bændablaðsins er ítarlegri og geta áhugasamir kynnt sér hana í blaðinu eða á vef blaðsins bbl.is, en hér verður látið staðar numið umfjöllun um hana

Á blaðsíðu 8 í Bændablaðinu (9/5/2018) eru sagðar fréttir af aðalfundi Félags svínabænda, áður Svínaræktarfélags Íslands.

Á fundinum greindi Ingvi Stefánsson formaður félagsins frá að neytendur hefðu reynst svínabændum vel og beint kaupum sínum að íslensku svínakjöti. Þá greindi hann einnig frá því að geldingar væru nánast aflagðar og að hreinleiki framleiðslunnar væri góður.

Í annarri frétt á sömu síðu blaðsins er síðan sagt frá öðru og athyglisverðu máli sem til umfjöllunar var á fundinum. Varðar það uppgjör vegna þess hvernig komið er fyrir því sem einu sinni var Bjargráðasjóður, þ.e. búnaðardeild sjóðsins. Sjóðurinn fuðraði upp á sínum tíma og rekja sumir það til göngutúrs fyrrverandi forsætisráðherra. Sá hafði rölt um götur Siglufjarðar, slegið sig til riddara og lýst því yfir að stofna þyrfti ,,Hamfarasjóð“, til að taka á afleiðingum vatnsflóða í bænum. Ráðherranum hafði sést yfir að fyrir voru, annars vegar fyrrnefndur Bjargráðasjóður og síðan Viðlagasjóður sem stofnaður var í kjölfar gossins í Vestmannaeyjum.

Nú er verið að stofna ,,Velferðarsjóð BÍ“ upp úr reitunum af því sem áður var búnaðardeild Bjargráðasjóðs. Svínabændur áttu uppsafnað fé í deildinni um 40 milljónir eða rétt um rúmlega þriðjung þess fjár sem í þessari deild sjóðsins var. Ætlunin er að leggja þessa fjármuni inn í fyrrnefndan Velferðarsjóð. Sérkennilegt mál sem vonandi er að finnist farsæl lausn á.

Formaður B.Í. hefur margoft bent á hve illa íslenskir bændur standi að vígi gagnvart tollfrjálsum innflutningi frá ESB og m.a. tiltekið að íslenskir bændur, ólíkt bændum í Evrópusambandinu, búi ekki við tryggingasjóð sem gripið gæti þá sem fyrir óvæntum áföllum verða. Hér er líkast til á ferðinni tilraun til að bregðast við því máli. Eins og flestir vita, þá er ekki við því að búast að íslensk stjórnvöld geri það, svo stefnulaus sem þau eru í landbúnaðarmálum. Væntanlega finnst farsæl lausn á þessu, lausn sem er þannig menn verði sáttir við. Aldrei er að vita hvenær óvænt áföll verða, áföll þar sem öflugan tryggingasjóð gæti þurft til bjargar. Í þessu efni þyrfti að afla upplýsinga um hvernig hinn evrópski sjóður er, því tryggja þarf að aðstaða íslenskra bænda sé í engu minni en þeirra sem þeim er ætlað að keppa við.

Þriðja fréttin af fundi Félags svínabænda, á sömu síðu blaðsins, greinir frá því að svína-, eggja- og kjúklingabændur fyrirhugi að ráða sameiginlegan framkvæmdastjóra sem verði jafnframt talsmaður búgreinanna. Hér er um að ræða mál sem nokkuð lengi er búið að vera til umræðu og óskandi að það komist sem fyrst í farsæla höfn.

Víst er að við erum mörg sem höfum verið þeirrar skoðunar að slagsíða sé á Bændasamtökunum. Þannig að þau séu meira tengd, í fyrsta lagi sauðfjárrækt og í öðru lagi nautgriparækt, en minna t.d. alifuglarækt og svínarækt. Þetta er rétt og þannig hefur það alfarið verið þar til formannsskipti urðu í samtökunum og núverandi formaður tók við. Samtökin eru þannig byggð upp, að það er fjöldi þeirra sem stunda viðkomandi búgrein sem ræður meiru við val í trúnaðarstöður en framleiðslumagn eða markaðshlutdeild búgreinanna. Þannig er svo dæmi sé tekið, enginn úr svínarækt né kjúklingarækt í stjórn Bændasamtakanna, þó þessar búgreinar séu með mesta markaðshlutdeild á innlenda markaðnum fyrir kjötvörur.

Þetta þyrfti að laga, t.d. með nýju kosningakerfi til trúnaðarstarfa í B.Í. Kerfi sem byggði á blönduðu kerfi fjölda bænda og framleiðslumagni búgreinanna, eða í einhverri annarri útfærslu sem menn geta komið sér saman um.

Undirritaður var formaður Félags kjúklingabænda um nokkurra ára skeið og naut góðs af ánægjulegu samstarfi við þá Hörð Harðarson, Björgvin Jón Bjarnason og Ingva Stefánsson formenn Félags svínabænda og er sannfærður um að greinarnar eiga marga sameiginlega hagsmuni.

Það er ánægjulegt að í höfn skuli vera að komast hugmyndin um sameiginlegan framkvæmdastjóra. Þegar hún kom fram, þá kynnti ég hana fyrir félögum mínum í stjórn F.k. og síðar á aðalfundi félagsins. Fékk hún ágætar undirtektir stjórnar félagsins, utan að einn stjórnarmaður lýsti talsverðum efasemdum, en sá var jafnframt formaður Félags eggjaframleiðenda.

Því var það, að ég átti ekki von á að það félag yrði með í þessu samstarfi, en ánægjulegt að það skuli hafa orðið niðurstaðan og óskandi að samstarf félaganna komi til með að verða farsælt og gefandi fyrir búgreinarnar allar.

Hugleiðingar um landbúnaðarmál

26. apríl kl. 12.32

Á svæðinu ,,Umræður um landbúnaðarmál“ á Facebook hefur borið á góma að það skorti á samstöðu milli búgreinanna (Petrína Þórunn Jónsdóttir) og satt er það, að samstaðan mætti vera meiri, bæði nú um stundir en einnig fyrr á tímum.

Áður fyrr voru búgreinarnar færri en nú og ekki eru nema nokkrir áratugir síðan. Þá var staðan sú að aðalgreinar landbúnaðarins voru: sauðfjárrækt og nautgriparækt til mjólkurframleiðslu að mestu en nautgripakjöt féll meira til vegna þeirrar stafsemi, en að um markvissa framleiðslu væri að ræða.

Ekki má ekki gleymast í þessu sambandi, að holdagripir af Galloway stofni voru fluttir inn fyrir margt löngu og er til skondin saga af því hvernig fyrsti kálfurinn kom til sögunnar. Þá sögu sagði mér ömmubarn konunnar sem bjargaði kálfinum nýfæddum frá förgun fyrir um 40 árum.

Seinna kom til sögunnar einangrunarstöðin í Hrísey og innflutningur í gegnum hana. Það hefur líkast til ekki verið góð ráðstöfun að leggja einangrunarstöðina niður og hefur örugglega tafið framþróun nautakjötsframleiðslunnar. Garðrækt má einnig nefna, aðallega kartöflur og rófur, lítils háttar svínarækt og hænsnarækt til eggjaframleiðslu. Seinna kom svo til sögunnar önnur alifuglarækt í smáum stíl til kjötframleiðslu, en það eru einmitt kjúklingaræktin og svínaræktin sem einna mest hafa blómstrað síðustu áratugina.

En aftur að samstöðunni og þar með ,,Bændasamtökum Íslands“, áður ,,Stéttasambandi bænda“ og ,,Búnaðarfélag Íslands“.

Þar til núverandi formaður Sindri Sigurgeirsson, var kosinn til formennsku í B.Í. má segja að samtökin hafi verið fyrst og fremst samtök kúa og sauðfjárbænda, þó svo ætti að heita að um samtök allra bænda væri að ræða. Aðrar búgreinar voru með að nafninu til og voru sumar hverjar það sem kalla mætti óhreinu börnin hennar Evu, s.s. alifuglarækt og svínarækt. Enn eimir eftir af þessu. Það má t.d. öllum vera ljóst að mikil skekkja er í samtökunum varðandi fulltrúafjölda, þar sem í engu er tekið tillit til framleiðslumagns búgreinanna, heldur eingöngu hve margir ,,bændur“ standa á bak við hverja grein.

Þegar kjötframleiðslugreinarnar, kjúklinga og svínarækt fóru að blómstra með vaxandi framleiðslu hafa eflaust margir í hinni gömlu og grónu kjötframleiðslugrein, sauðfjárræktinni, litið á þær sem ógn, séð að þjóðfélagið var að breytast og það töluvert hratt, í átt til þess sem er í nágrannalöndum varðandi neysluvenjur sem mörgu öðru.

Er Haraldur Benediktsson lét af formennsku og Sindri Sigurgeirsson tók við, hófst nýr kafli í sögu B.Í. enda miklar breytingar í farvatninu, sem leiddu til gjörbreyttrar félagsaðildar að samtökunum ásamt fleiru. Nú er staðan þannig, að Bændasamtökin eru regnhlífarsamtök allra búgreina, eiga og vonandi gera, að gæta hags þeirra allra, með víðri yfirsýn og það er einmitt það sem getur verið nokkuð snúið á stundum. Þó miklar breytingar hafi orðið, þá er það þó svo að mörgum kjúklingabændum og svínabændum finnst sem svo, að þeir njóti ekki jafnræðis í samtökunum, af þeim ástæðum sem fyrr voru nefndar.

Finna þarf lausn á þessu ástandi, t.d. með því að við mat til kosninga fulltrúa í trúnaðarstöður verði notast við blandað kerfi fjölda framleiðenda í búgreinum og framleiðslumagns til sölu á innanlandsmarkaði að teknu tilliti til ríkisframlaga til þeirra greina sem það á við um. Varðandi þær greinar sem ekki eru í kjötframleiðslu mætti hugsanlega notast við kerfi sem tæki tillit til veðmætis framleiðslunnar (að teknu tilliti til ríkisframlaga ef einhver eru) ásamt fjölda þeirra sem framleiðsluna stunda.

Tek fram, að þó ég varpi þessum hugmyndum fram hér, þá eru þær engan veginn fullhugsaðar, heldur einungis hugmyndir þess sem þetta ritar og til umhugsunar og ætlaðar til að styrkja Bændasamtökin til framtíðar litið. Reynist þær ekki gera það við nánari skoðun, eða jafnvel vera til skaða, þá þarf að breyta þeim eða leita annarra leiða. Við núverandi stöðu verður hins vegar ekki búið til lengdar. Það er t.d. engan vegin víst að við formannskjör í næstu framtíð, verði kosinn formaður með þá víðsýni sem núverandi formaður hefur sýnt í störfum sínum!

Ólíklegt er að sauðfjárrækt án alls ríkisstuðnings sé raunhæfur möguleiki hérlendis, fremur en svo víða annarsstaðar. Ekki má þó líta svo á að styrkja þurfi alla framleiðslu af þessu tagi og engin ástæða er til að eyða skattfé almennings í að styrkja tómstundabúskap með kindur. Undirritaður hefur af því margra ára reynslu, að vel er hægt að ala kindur til heimabrúks án alls ríkisframlags, ef aðstæður eru fyrir hendi. Þó ekki sé raunhæft að reikna með að framleiðslan sé án ríkisstyrkja, þá þýðir það þó ekki að hægt sé að líta á það sem framtíðarlausn að ,,selja“ afurðina á hrakvirði til útlanda; hlýtur að vera framtíðarmarkmið að laga framleiðsluna að markaðinum. Að laga markaðinn að framleiðslunni eins og nú eru uppi hugmyndir um, er tæpast raunhæfur kostur.

Það er vitanlega sársaukafullt að tapa markaðshlutdeild, en það er það sem hefur verið að gerast í sauðfjárræktinni. Þegar þjóðfélagsbreytingar verða þá er það hlutverk stjórnvalda að taka þannig á málum að stórir hópar fólks sitji ekki eftir horfandi fram á skerta afkomumöguleika. Hafa verður í huga að landbúnaður er starfsemi þar sem ekki er tjaldað til einnar nætur. Framleiðsluferlið er langt og þurfa stjórnvöld að vera vakandi og tilbúin til að grípa inn í, móta stefnu og milda skaðann svo sem hægt er og vera tilbúin til aðstoðar við að finna nýjar stefnur og nýjar leiðir.

Það hafa þau alls ekki gert og sannleikurinn er sá að enginn stjórnmálaflokkur hefur lagst í marktæka greiningu á stöðu landbúnaðarins. Ekki hefur verið spurt krefjandi spurninga um hvernig framtíðarsýnin skuli vera. Á að miða við að þjóðin sé sér í sem flestu sjálf sér næg varðandi matvælaframleiðslu? Á að taka tillit til sögunnar í því efni, t.d. einangrunar landsins á ófriðartímum og hvernig hægt sé að bregðast við í þeim efnum? Á að tryggja að í landinu séu lágmarks birgðir af olíum, hráefni til fóðurframleiðslu á búfjárfóðri, áburði o.s.frv. Á að stuðla að því að rekstrarumhverfi landbúnaðargreina sé sem líkast því sem gerist t.d. í Evrópulöndum, að teknu tilliti til náttúrufars og nauðsynjar varðandi verndun einstakra gamalla búfjárstofna nautgripa, sauðfjár, geita og hrossa?

Verði svörin við þessum spurningum neikvæð og það svo að niðurstaðan verði: Að best sé að láta reka á reiðanum og blanda sér í engu inn í þróunina, þá liggur hún alla vega fyrir, þó ógæfuleg sé að mati þess sem þetta ritar.

Hvað sem þessu líður, þá má öllum vera ljóst að það getur ekki gengið til lengdar, að í engu sé brugðist við þeirri stöðu sem uppi er í sauðfjárræktinni. Þar hefur um nokkurn tíma verið svo að búgreinin er rekin með styrkjum sem eru u.þ.b. +/- helmingur framleiðslukostnaðar og það er ýmissa hluta vegna varhugavert við að búa fyrir bændurna. Ekki er nefnilega gefið að stjórnvöld framtíðarinnar vilji taka þátt í slíku ráðslagi. Höfum líka í huga að framleitt er um þriðjung umfram innanlandsþarfir og það sem er umfram innanlandsþarfir, er selt til annarra landa með ríkisframlagi á hrakvirði m.v. framleiðslukostnað.

Sauðfjárbændur hafa komið fram með ágætar tillögur til lausnar á þessu ástandi. Ekki er svo að sjá sem á þær hafi verið hlustað, né heldur að til standi að gera það. Ríkið sem að stórum hluta rekur greinina víkur sér með öllu hjá því að taka þátt í að leysa vanda hennar; hefur ekki í sér nennu til þess, né svo mikið sem hlusta!

Það má öllum sem hugsa um þessi mál, vera ljóst, að svona geta hlutirnir ekki gengið til. Um er að ræða þá búgrein sem mannfrekust er, ef mér skýst ekki, þannig að það er fjöldi fólks sem um er að ræða og á allt sitt undir.

Eins og áður kom fram í þessum pistli, þá er framleiðsluferlið í landbúnaði langt og er þess ef til vill skemmst að minnast hverjar afleiðingarnar urðu, þegar svokallaðir eftirlitsdýralæknar í sláturhúsum lögðu niður störf. Ekki liðu nema nokkrir dagar þar til allar frystigeymslur voru orðnar fullar af kjöti hjá svínabændum og kjúklinga. Dæmi voru reyndar um að til væru þeir dýralæknar sem töldu réttast að dýrin yrðu aflífuð á búunum og munaði litlu að svo færi. Eftirlitsdýralæknar eru starfsmenn Matvælastofnunar sem starfrækt er af Ríkinu, m.ö.o. opinberir starfsmenn!

Ég hef hér minnst talsvert á offramleiðslu sauðfjárræktarinnar og hún er til staðar og mest í umræðunni nú um stundir. Það er þó alls ekki þannig að sauðfjárbændur séu einir um að hafið staðið í þeim sporum.

Skemmst er að minnast þeirra tíma þegar offramleiðsla var í svína og kjúklingabúskap og þá má muna dæmi um offramleiðslu á mjólk og m.a.s. kartöflum á fyrri tíma, þannig að ljóst má vera að ýmsar greinar landbúnaðarins geta lent í slíkri stöðu á okkar litla og viðkvæma markaði fyrir landbúnaðarvörur.

Er búandi við þetta ástand til framtíðar, eða getur verið að það sé nokkurs virði að menn setjist niður og fari yfir málin með það að markmiði að finna betri og markvissari leiðir að því markmiði að íslenskur landbúnaður geti blómstrað í sátt við land og þjóð til framtíðar litið.

Verði það hins vegar niðurstaðan að best sé að flytja alla matvöru inn og treysta á guð og lukkuna varðandi framtíðina, þá er best að fá það fram. Þá liggur nefnilega fyrir að ekkert öryggi sé um að ræða. Ekkert sæmilega tryggt starfsumhverfi líkt því sem annarsstaðar gerist. Enginn tryggingarsjóður gegn óvæntum áföllum eins og er í ESB löndum, svo dæmi sé tekið. Það eina sem yrði sæmilega tryggt, ef að líkum lætur, er að meiri og ríkari kröfur yrðu gerðar á flestum sviðum til framleiðslunnar, aðstöðunnar við hana og eflaust sitthvað fleira sem mönnum tekst að láta sér detta í hug til að þrengja að bændum og búaliði. Fyrir nú utan, að sjálfgefið þykir að íslenskir bændur keppi við bændur annarra landa sem búa við betri rekstrarskilyrði.

Bændum brugðið

23. mars kl. 11.05

Þeim varð mörgum illa við bændunum sem hlustuðu á frjálshyggjuboðskap Kristjáns Þórs Júlíussonar er hann ávarpaði Búnaðarþing á dögunum. Svona álíka mikið brugðið og þegar flokksbróðir hans Pálmi Jónsson skellti á 200% kjarnfóðurskatti á einni nóttu hérna um árið.

Þá trúðu spekingarnir því, að með því að breyta íslensku grasi í köggla yrði það að kröftugum fóðurbæti og myndi reynast kúnum líkt og erlent kornfóður. Vitanlega gekk það ekki eftir og það vissu kúabændur, en það var annað og fleira sem lá undir steini.

Hugmyndin var nefnilega að ganga á milli bols og höfuðs á þeim vísi að fjölbreytni sem til var að verða í kjötframleiðslu á þessum tíma með tilkomu alifugla og svínakjötsframleiðslu. Í framhaldinu var síðan búið til umfangsmikið endurgreiðslu- og útreikninga skrímsli sem plantað var niður í höfuðstöðvum Bændasamtakanna. Sem betur fer er það allt saman liðin tíð og til þess eins í dag að læra af: víti til varnaðar.

Það sem bændur standa frami fyrir þessa mánuðina, er annars vegar svokallaður EFTA dómur sem gengur út á að kaupmönnum sé heimilt að flytja inn ferst kjöt, egg og mjólkurvörur, og hins vegar tollasamningur (a.m.k. stundum kenndur við Sigurð Inga Jóhannsson), frá 2015 sem gerður var til að liðka til fyrir sölu á kindakjöti.

Samningurinn gefur stórlega auknar heimildir til innflutnings á kjúklingakjöti, nautakjöti, svínakjöti og ýmsum mjólkurvörum inn til Íslands, í skiptum fyrir auknar heimildir fyrir kindakjötsútflutning frá Íslandi til Evrópusambandsins. Samningur þessi er að því leiti til marklaus, að ekki reynist vera til sá markaður í ESB fyrir kindakjöt, sem greitt getur framleiðslukostnað þeirrar kjöttegundar hér á landi. Það var reyndar vitað fyrir, þannig að gera má ráð fyrir að annað hafi hangið á kjötspýtu Sigurðar en látið var í veðri vaka. Hvað það var er hins vegar ekki með öllu ljóst og hvort hann var að þóknast versluninni með þessum samningi eða einhverju öðru verður ekki reynt að útskýra hér. Hins vegar muna margir eftir því þegar hann mætti óvænt í beina útsendingu á fréttum Ríkissjónvarpsins og tilkynnti að nú ,ættu allir að vera hressir‘, eins og hann mun hafa orðað það.

Það er ekki nýtt að íslenska stjórnmálamenn dreymi um að að selja kindakjöt úr landi með þokkalegum árangri. Sagan greinir frá óralöngu basli í þá veru langt aftur í tímann, og ef að líkum lætur má gera ráð fyrir að um ókomna tíð muni það þykja vænlegt til hagsældar fyrir íslenska þjóð að greiða með slíkri framleiðslu til útlendinga. Viðhorfið hefur lengst af verið að gott ráð við atvinnuvanda dreifbýlisins sé að framleiða kindakjöt og hefur þá engu skipt hvort markaður væri til fyrir framleiðsluna eða ekki.

Sauðfjárbændur hafa ítrekað bent á að finna þyrfti aðra lausn á byggðavandanum og stungið upp á ýmsum áhugaverðum verkefnum sem þeir gætu tekið að sér eins og s.s. skógrækt, umsjón með hálendinu, aðstoð við ferðamenn, viðhald girðinga o.fl. Á þær raddir hefur ekki verið hlustað.

Síðustu ár hefur kjötmarkaður verið í þokkalegu jafnvægi með þeirri undantekningu að umframframleiðsla hefur verið á kindakjöti sem nemur um þriðjung af framleiðslu. Nú er búið að finna lausn á þeim vanda, þar sem búið er að koma upp sérstakri stofnun á vegum ríkisins til að koma því kjöti til útlanda með góðu eða illu. Þar er því haldið á lofti sem dæmi um ágæti íslenskra búskaparhátta að sauðkindin hafi ráfað óheft um landið síðan árið 874. Finnst sumum sem sú fullyrðing standist ekki með öllu, og öðrum að hægt væri að halda ýmsu jákvæðara á lofti um þá skepnu sem öðrum fremur hefur haldið lífinu í mönnum í landinu á liðnum öldum. Hvað sem því líður, þá er íslenskt lambakjöt til sölu nú orðið vítt og breitt um heiminn og allt til Japan. Slíkur er krafturinn í þessari útbreiðsluherferð að menn mundu vart depla auga, þó af því fréttist, að hið ágæta lambakjöt væri orðin gjafavara í Nýja Sjálandi og Ástralíu. Það yrðu þá kannski kaup kaups, því þaðan er flutt kjöt handa hungruðum Íslendingum að naga i sig á jólahlaðborðum.

En blikur eru á lofti, því nú stefnir í að inn verði fluttar landbúnaðarafurðir sem ekki þurfa að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til íslensku framleiðslunnar, hvorki varðandi hreinleika né aðbúnað eldisdýra.

Þetta finnst núverandi ráðherra landbúnaðarmála vera bara harla gott og leggur til, að bændur skuli taka sér tak, standa sig í samkeppninni, nota sér útflutningstækifærin og muna að varan þeirra sé svo afbragðs góð, að útlendingar muni standa í röðum til að kaupa íslensku landbúnaðarframleiðsluna. Svona tala þeir sem staðið hafa í því áratugum saman að greiða af almannafé vegna útflutnings á kjöti til Evrópu og Ameríku og nú Asíu.

Nú eru sem sagt komnir aðrir tímar með blóm í haga fyrir alla aðra landbúnaðarframleiðslu; ekkert vandamál að flytja út allt hvað heita hefur: kjúklingakjöt, svínakjöt, nautakjöt og mjólkurafurðir hverskonar!

Engu máli skiptir, þó allur tilkostnaður sé mun meiri á íslensku framleiðslunni. Kröfurnar meiri, sýnatökur ítarlegri, kostnaður vegna öflunar erfðaefnis margfaldur, fóðurkostnaður hærri, bústofnarnir sumir afurðaminni, aðbúnaðarkröfur meiri og tryggingasjóður enginn, o.s.frv.

Allt skiptir þetta engu máli, því að mati ráðherrans er tilveran ámóta einföld og bankastjórans um árið sem hrópaði: Sjáið þið ekki snilldina? Og ráðherrann bætir við: Sjáið þið ekki tækifærin? Heimurinn liggur að fótum ykkar!

Auðvitað veit ráðherrann að erlendir ætla að flytja það eitt út, sem þeir þurfa helst að losna við og nóg er af í augnablikinu hjá þeim.
Sú var tíð að dönskum kaupmönnum var kennt nær allt illt. Nú eru þeir ekki lengur til staðar og það eru innlendir sem vilja flytja inn niðurgreidda afgangsframleiðslu erlendis frá og engu skiptir hvernig þeirri íslensku mun reiða af. Og íslenskir ,,stjórnmálamenn“ dingla með.

Hvað við tekur þegar erlendir eru ekki lengur aflögufærir, skiptir þá engu máli sem ekki nenna að hugsa fram fyrir tærnar á sér, en ólíklegt er, að þá muni hagsmunir eyþjóðar í ballarhafi verða hafðir í fyrirrúmi.

Líklegra en ekki að spurt verði sem svo: Af hverju framleiðið þið ekki það sem þið getið af landbúnaðarvörum til að uppfylla þarfir þjóðarinnar? Vissuð þið ekki að þið byggjuð á eyju langt frá öðrum landbúnaðarþjóðum?

Hugsanlega kæmi síðan til viðbótar: Þið eruð reyndar svo fá að við getum vel bætt þessu á okkur, en nú verðið þið að greiða uppsett verð. Það verð sem það kostar að framleiða vöruna.

Við ætlum nefnilega ekki lengur að fara þá leið sem þið hafið farið: að greiða niður matvöru í aðrar þjóðir.

Landbúnaður á tímamótum?

15. febrúar kl. 9.43

Fyrir um 20 árum var skorin upp herör gegn campfylobacter í kjúklingakjöti á markaði á Íslandi og ótrúlega fljótt náðist markverður áraangur í því efni. Sú barátta hefur alla tíð verið samstarfsverkefni dýralækna (MAST) og bænda og hefur borið árangur sem tekið hefur verið eftir víða um heim og vísindamenn annarra landa hafa m.a. komið í heimsóknir til Íslands til að kynna sér.
Matvælastofnun hefur vakið athygli á, að gera má ráð fyrir að það starf hafi verið unnið fyrir gíg, ef sú verður raunin að opnað verði fyrir innflutning á fersku (ófrosnu) kjúklingakjöti frá Evrópu (EES).

http://mast.is/frettaflokkar/frett/2018/02/12/Adgerdir-gegn-kampylobakter-i-kjuklingum-i-Evropu/

Fyrir liggur að í þeim tilgangi, að fá innflutningskvóta fyrir kindakjöt frá Íslandi til Evrópusambandsins, var samið um að ESB fengi aukinn tollkvóta á ýmsum kjötvörum, m.a. kjúklingum til Íslands.

Þessar ,,fórnir“ á afurðum íslensks landbúnaðar, fyrir væntan markað fyrir kindakjöt, virðast vera dæmdar til að mistakast, því ljóst er að enginn markaður er til í Evrópu sem skilað getur kostnaðarverði framleiðslunnar sem er á þeirri afurð hér á landi.
Samningurinn er augljóslega mislukkaður og íslenskum landbúnaði skaðlegur og það þó ekki komi til þess að farið verði að flytja inn ferskt kjöt af nýslátruðu til landsins. Sem líklegt er að af verði miðað niðurstöðu EFTA dómstólsins.

http://www.eftacourt.int/fileadmin/user_upload/Files/Cases/2015/17_15/17_15_Judgment_IS.pdf

Segja má að hreinleiki íslensku afurðanna sé einstakur á heimsvísu. Það kostar hins vegar sitt og mörgum finnst það t.d. langt gengið að skima fyrir öllum afbrigðum af Salmonellu eins og gert er hérlendis og aflífa eldishópa sem reynast smitaðir. Finnst sem svo: að nægjanlegt væri að gera eins og ,,hinir“ að skima fyrir um 1000 sinnum færri tegundum og láta þar við standa.

Formaður Bændasamtakanna hefur ítrekað bent á að bændur í Evrópusambandinu búi við tryggingasjóð sem bæti tjón sem þarlendir bændur verða fyrir, en að slíkur sjóður sé ekki til hér. Það er augljóst að gríðarlegur aðstöðumunur felst í því að fá tjón að mestu bætt ef til þess kemur.

Verði niðurstaðan sú að innflutningur hefjist á fersku kjöti af öllum tegundum, nema náttúrulega kindakjöti (því íslenskur markaður er yfirfullur af því), þá blasir við gjörbreytt landslag fyrir landbúnað í landi okkar.

Sé það ætlun stjórnvalda að búa svo um, að til landsins verði flutt inn kjöt og kjötafurðir sem framleiddar eru við margfalt minni kröfur og minni tilkostnað en íslenskum bændum er ætlað, þarf það að koma skýrt og greinilega fram.

Ef það er einlægur ásetningur að standa þannig að málum, þá er margt í landbúnaði á Íslandi sem taka þarf til endurskoðunar, því varla getur það verið að bændum sé ætlað að keppa við landbúnað sem í mörgu tilliti býr við betri skilyrði en hér eru.

Hér eru nokkur atriði sem verður að hafa í huga.

a) Landbúnaður líkt og flestir atvinnuvegir hérlendis, býr við mun hærri fjármagnskostnað til fjárfestinga og rekstrar, en gerist í
þeim löndum sem honum er ætlað að keppa við.
b) Gerðar eru í mörgum atriðum mun meiri kröfur um aðbúnað búfénaðar.
c) Bændur innan ESB njóta margvíslegra styrkja til að mæta þeim aðbúnaðarkröfum sem þó eru gerðar, hér þekkist það ekki
nema í einstökum tilfellum og sérvöldum búgreinum.
d) Íslenskir bústofnar eru flestir afkastaminni til framleiðslu afurða en þeir erlendu.
e) Rándýrar sóttvarnir valda verulegum kostnaðarauka í íslenskum landbúnaði.
f) Afar kostnaðarsamt er að afla og halda við erfðaefni hér á landi.
g) Aðdrættir aðfanga eru dýrari vegna fjarlægðar landsins frá öðrum löndum.
h) Markaðurinn er bæði smár og grunnur.
i) Framleiðsluferillinn í landbúnaði er langur og því getur verið afar afdrifaríkt að teknar séu skyndiákvarðanir sem gjörbreyta
rekstrarumhverfi greinarinnar.

Þessi atriði og vafalaust mörg fleiri þarf að hafa í huga, ef ætlunin er að etja íslenskum landbúnaði út í ,,frjálsa“ samkeppni við
innflutning af þessu tagi.

Þá er ónefnt hvort ekki yrði illa komið fyrir þjóð okkar ef atvinnugrein, grein sem er stunduð til fæðuöflunar, legðist að stórum hluta niður.

Það er örugglega engri þjóð til góðs að treysta að mestu leiti á matvælaframleiðslu annarra þjóða og það eykur ekki fæðuöryggi hennar.

Því hlýtur að vera réttast að ganga hægt um gleðinnar dyr í þessu efni og alls ekki þannig að valdi tjóni sem torvelt getur orðið að bæta.

Það er tiltölulega fljótlegt að leggja landbúnað í rúst og örugglega margfalt fljótlegra en að byggja hann upp að nýju ef illa tekst til.

Höfum það í huga.

Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins 27.12.2017 var greint frá því að ríkisstjórn Íslands hefði ákveðið að leggja það til að vandi sauðfjárbænda yrði leystur með 665 milljóna króna framlagi úr ríkissjóði, sem kemur til viðbótar við 100 milljóna framlag, sem innt var af hendi af fyrri ríkisstjórn í því skyni að vinna bug á sölutregðu á erlendum vettvangi.

Þegar það var til umræðu (100 millj. kr. framlagið), þá lýsti undirritaður, sem þá var formaður Félags kjúklingabænda, yfir stuðningi við það og taldi það ekki vera stóra upphæð í heildarsamhenginu. Taldi sem sagt að ef það mætti verða til þess að leysa markaðsvanda kindakjötsframleiðslunnar, þá væri það þess virði.

Svo er að sjá sem það framlag hafi litlu skilað þrátt fyrir ferðalög heimsenda á milli til að leita markaða fyrir þessa framleiðslu. Með öðrum orðum: Ríkisrekin sölumennska af þessu tagi reyndist ekki skila neinu sem að gagni mætti verða frekar en svo oft áður, en eins og flestum er kunnugt hefur verið viðvarandi offramleiðsla í búgreininni svo lengi sem elstu menn muna og jafnvel mun lengra aftur ef út í það er farið.

Sauðfjárbændur gerðu um það tillögu til fyrri ríkisstjórnar að atvinnuleysisvandi dreifbýlisins yrði a.m.k. að hluta leystur með öðrum hætti en þeim, að framleiða nær óseljanlega kjötvöru sem að endingu yrði seld á undirverði til annarra landa. Tillaga þeirra gekk út á að dregið yrði úr framleiðslu á sauðfjárafurðum og að í þess stað tækju sumir þeirra sem í framleiðslunni hafa staðið, að sér ýmis þörf verkefni fyrir land og þjóð. Lögðu þeir til, sem hugmyndir til þessa markmiðs, að bændur tækju að sér uppgræðslu lands, t.d. í formi skógræktar, viðhald varnargirðinga og almennt eftirlit með hálendinu, sem m.a. fæli það í sér að aðstoða ferðafólk eftir því sem þörf reyndist vera á.

Ekkert er á þetta hlustað af hálfu núverandi ríkisstjórnar. Engin greining er unnin til að finna út stærð hins meinta vanda greinarinnar. Vanda sem ýmislegt bendir til að sé mjög óljós.

Við upphaf sláturtíðar síðastliðið haust, var af sumum sláturleyfishöfum látið svo sem birgðasöfnun milli ára væri slík, að ekki yrði hjá því komist að fella verð afurðastöðva um allt að 35%.

Afurðastöðvarnar greiða að öllu jöfnu um það bil helming þess sem bændurnir fá fyrir framleiðslu sína, en hinn hlutinn kemur úr ríkissjóði sem kunnugt er. Af því leiðir, að um hefði verið að ræða heildarskerðingu um ca 17,5% og þætti einhverjum það þungur baggi að takast á við. Sem betur fer fór svo að birgðavandi flestra afurðastöðvanna gufaði upp að hluta með einhverjum hætti og reyndist þegar upp var staðið vera mun minni en boðað hafði verið. Rétt er einnig að taka fram, að ekki höfðu heldur allar stöðvarnar boðað skerðingu að þeirri stærðargráðu sem hér er nefnd.

Nú lítur út fyrir að hinir ríkisreknu sölumenn þessarar búgreinar hafi séð nýjan möguleika til skapa sér atvinnugrundvöll til framtíðar. Því hafin er pínleg söluherferð, undir slagorði sem er eitthvað á þessa leið: ,Vissir þú að erfðabreytt fóður er bannað í sauðfjárrækt á Íslandi´.

Svo mun vera að þessi kjánalega herferð byggist á reglugerðarútgáfu sem Framsóknarmaður úr Skagafirði stóð fyrir er hann tyllti sínum kríufæti í ráðuneyti landbúnaðarmála rétt fyrir ein stjórnarskiptin á síðastliðnum árum og að reglugerð sú, hafi verið gefin út að ósk þáverandi stjórnar Landsambands sauðfjárbænda. Herferð þessi heldur hvorki vatni né vindi og þó fyrirmyndin sé sótt til þess ágæta lands Rússlands, þá er hún ekki betri fyrir það.

Engin þörf er á að upphefja íslensku sauðkindina með þessum hætti. Hún stendur alveg fyrir sínu, hér eftir sem hingað til, og eins og allir munu vita, þá er hún ekki nema í undantekningartilfellum alin á erlendu kjarnfóðri. Og þá helst þegar menn vilja víkja að henni góðu sér til gamans, eða þá til að bæta upp lélegt hey, svo ekki sé nú talað um þegar lömbin reynast fleiri en ærin getur með góðu móti ráðið við að næra.
Margir munu muna hve innantómt og vesælt gaspuryrðið ,,Vistvænt“ reyndist og hve hart þeir voru dæmdir sem notuðu það sér til til framdráttar og prangs á markaði landbúnaðarvara. Á bak við það hafði á sínum tíma staðið reglugerðarskrípi sem síðan var breytt enda reyndist enginn haldbær grunnur undir vitleysunni og vonandi er að hinir opinberu sölumenn finni sér eitthvað skárra til að dunda við en að ana með stétt bænda, sem sannarlega hefur ekki breiðari bök en annar almenningur í þessu landi nema síður sé, út í fen sem þetta.

Höfum einnig í huga að framganga af þessu tagi er ekki til þess að auka samstöðu bænda og munum að bændur stunda margvíslegan landbúnað. Allt frá garðrækt og til sauðfjárræktar, nú eða öfugt ef menn vilja heldur hafa það þannig.
Garðyrkjubændur gerðu tilraun til að eigna sér íslenska fánann í markaðssetningu sinni, við misjafnlega mikla hrifningu annarra, og stuðluðu ekki að samstöðu bændastéttarinnar með því framtaki. Enda vandséð hvernig ein búgrein umfram aðra, getur eignað sé tákn af því tagi.

Sauðfjárbændur eru að reyna að læða því inn með auglýsingaherferð sinni að íslenskt kindakjöt sé öðru kjöti betra ef ekki æðra, þar sem ekki sé notað við framleiðslu þess erfðabætt fóður. Nafnlaus fulltrúi þeirra, sem kemur fram undir ruglingslegu krabbi sem á að tákna að hin íslenska rolla sé búin að valsa frjáls um landið síðan 874 (svo jákvætt sem það nú er!), heldur því fram að önnur búgrein geti EKKI skreytt sig með gaspri af þessu tagi vegna þess að hún geti ekki staðið við að ekki sé notað erfðabreytt fóður í þeirri búgrein!

Um er að ræða stóra búgrein, ekki kannski í kjötframleiðslu, en búgrein sem framleiðir sannkallaða gæðavöru og það á heimsmælikvarða.

Réttast væri að sauðfjárbændur losuðu sig við lukkuriddara sem eru tilbúnir til að hleypa hrossi sínu út í hvaða fen sem er, í trausti þess að þeir geti vippað sér yfir á annan klár þegar sá fyrri er allur. Stilli framleiðslu sína af, þannig að hún hæfi sem best markaðnum þannig að verðþrýstingurinn sé ekki sífellt niður á við, og einhendi sér síðan í að vinna að samstöðu innan bændastéttarinnar, en ekki klofningi.

Sú staða getur einfaldlega komið upp að ekki sé hægt að ganga að því sem gefnu, að í ríkisstjórn Íslands sitji flokkar sem telji það sjálfgefið að ausa úr ríkissjóði með óskilvirkum hætti hundruðum milljóna til að halda uppi kjötframleiðslu sem ekki er þörf fyrir og undir því yfirskyni að um sé að ræða leið til að leysa atvinnuleysisvanda dreifbýlisins!

Höfum í huga að a.m.k. tveir þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn hafa fyrr á árum unnið gegn íslenskum landbúnaði með gjörðum sínum og geta hvenær sem er snúið því andliti fram að nýju, ef kaupin gerast þannig á hinni pólitísku eyri.

Eins og við vitum flest þá er framleiðsla á kindakjöti komin í öngstræti. Sú stefna sem hefur verið rekin um áratugi hefur leitt til þess að framleitt er langt umfram það sem markaðurinn hefur verið tilbúinn að taka við. Farin hefur verin sú leið að flutt hefur verið út til annarra landa það sem verið hefur umfram innanlandsmarkaðinn.

Með þeim útflutningi hefur verið greitt úr ríkissjóði og greiðslurnar gengið undir ýmsum nöfnum og nú síðustu árin hefur verið hafður sérstakur mannskapur í því að ferðast um heiminn í þeim vonlitla tilgangi að finna þá neytendur sem áttað gætu sig á því, að hin eina sanna frelsun felst í því að éta lambakjöt bæði seint og snemma, en vel að merkja, íslenskt lambakjöt: Kjötið eina og sanna, hreina og góða, komið af kindum sem ráfa frjálsar um heiðar og móa og hafa gert síðan 874 að sagt er, í þeim eina tilgangi að verða drepnar að hausti og síðan étnar.

Nú er stjórnendum þjóðarinnar orðið ljóst að þetta er allt eitthvert bull, draumórar sem standast ekki skynsamlega skoðun og hvað skildi nú hafa þurft til?

Fljótt á litið virðist það vera það helst að Framsóknarflokkurinn og aðrir flokkar með svipaða sýn á landbúnaðarmál og sá ágæti flokkur, eru ekki við stjórnartaumana. Ekki VG og ekki forveri þess Alþýðubandalagið sem einu sinni var. Sjálfstæðisflokkurinn er að vísu í ríkisstjórn, en fæsta rekur minni til þess, að stefna í landbúnaðarmálum hafi þvælst fyrir honum.

Nú virðist vera komin upp sú staða að tekið verði á málinu með sæmilega skynsamlegum hætti og þannig að bændur geti forðað sér út úr búgreininni með þokkalegri reisn.

Höfum í huga að blekið á búvörusamningunum er ekki nema rétt við það að þorna, þegar kerfið hrynur og öll sú staðleysa sem byggt hefur verið á kemur berlega í ljós.

Stefna Framsóknar í landbúnaðarmálum, sem hefur að mestu verið, að framleiða skuli sem mest af lambakjöti með góðu eða illu, liggur óvíg eftir og nú er kannski von til þess að sauðfjárbændur geti farið að sjá árangur erfiðisins; fari að fá greitt fyrir vinnu sína.

Kannski verður það síðan stefnan í framhaldinu að sauðfjárbændur, líkt og aðrir bændur, girði af sitt fé í stað þess að aðrir þurfi að girða sig frá fénaði þeirra; sæki það jafnvel sjálfir upp á ofbeitt hálendið að hausti í stað þess að senda öðrum reikninginn fyrir því ráðslagi?

Hver veit, kannski það komi eitthvað gott út úr þessu þegar upp verður staðið?

Það er svo alltaf jafn dapurlegt til þess að hugsa að flokkurinn sem talið hefur sig sjálfkjörinn til að fara með málefni landbúnaðarins, er sá sami og sem forystuflokkur ríkisstjórnar árið 2015, stóð fyrir því að semja við Evrópusambandið um stóraukinn tollkvóta fyrir kjötvörur inn til Íslands.

Vitanlega taka taka þær kjötvörur síðan sitt pláss á litla markaðnum okkar; pláss sem sauðfjárbændur sem aðrir bændur í kjötframleiðslugreinum hefðu verið betur komnir að.

Garðar Eymundsson

Sumarið eftir að ég fermdist var ég eins og alltaf áður frá sex ára aldri ,,í sveit“ og að þessu sinni á norðurlandi. Dag einn var ég kallaður inn og sagt að það væri maður í símanum sem vildi tala við mig. Ég vissi ekki hvaðan á mig stóð veðrið, það var ekki verið að hringja milli landshluta á þessum árum nema tilefni væri til. Í símanum var maður er sagðist heita Garðar Eymundsson, byggi á Seyðisfirði með sinni fjölskyldu og að hann langaði til að bjóða mér í heimsókn er vist minni lyki í sveitinni að liðnu sumri, þ.e. þegar ég væri kominn heim til Reykjavíkur.

Samtalið kom satt að segja töluverðu róti á hug unglingsins, sem fram til þessa hafði aðeins vitað það eitt, að til væri faðir í öðrum landshluta. Móðurforeldrarnir höfðu tekið að sér foreldrahlutverkið og hugtakið ,,pabbi“ var framandi. Kom að vísu stundum fyrir að ég væri spurður af skólafélögunum spurninga eins og: Áttu engan pabba? Og þegar tunga vafðist um tönn þá: Það er skrýtið, allir eiga pabba og síðan: Afi þinn er ekki pabbi þinn! Já, vitanlega! En afi nægði mér og að honum var ég hændur sem væri hann faðir minn.

Heim fór ég í lok sumars og aldrei þessu vant kvíðinn. Átti nú virkilega að fara að þvæla mér austur á land? Þangað sem ég þekkti engan. Til að hitta mann sem ég þekkti ekki, nema að afi sagði stutt og laggott þegar ég spurði hann út úr, líklegast eftir eina af yfirheyrslunum í skólanum: Pabbi þinn var ekkert verri en aðrir strákar.

Heim var ég kominn, en ekkert sérstaklega upprifinn yfir því að fara í reisu austur á firði og gerði hvað ég gat til að komast undan því, þar til að önnur hringing kom til sögunnar. Að þessu sinni var það Ríkarður stjúpi minn, sem var í símanum og tók mig á spjall og vék að því hvort ég væri að huga að ferðalagi. Ég sagði sem var að það vildi ég helst af öllu láta ógert. Í mér væri kvíði og mig langaði ekki að hitta mann sem ég þekkti ekki nokkurn skapaðan hlut. Skemmst er frá því að segja að Rikki, eins og hann var ævinlega kallaður, sagði mér að hann þekkti til pabba míns af afspurn. Hann væri vel látinn maður sem af færi gott orð, ég skildi engu kvíða, það væri með öllu óþarft að bera kvíðboga fyrir að hitta hann og hans fólk, ég skildi bara vera með öllu óhræddur og eftir því sem á samtalið leið hurfu allar áhyggjur og ég var brátt á leið austur á Seyðisfjörð.

Þar hitti ég nú í fyrsta skipti föðurfjölskyldu mína sem á þessum tíma voru þau Garðar og Karólína Þorsteinsdóttir og systkinin þrjú, Ómar, Sævar og Gréta og síðar bættist Júlíana við.

Þessu fólki hefði ég alveg verið til í að kynnast fyrr!

Ég var borinn á höndum í þessari fyrstu heimsókn, dálítið forvitinn og dálítið feiminn og óöruggur. Fékk að kynnast samfélagi sem var mér framandi. Sjávarplássi sem ég hafði oft heyrt talað um en aldrei séð og unglingurinn sem aldrei hafði séð skóg sá nú í fyrsta skipti Hallormsstaðaskóg!

Seinna urðu ferðirnar fleiri, símtölin fleiri og með tímanum myndaðist samband sem mér og mínum hefur verið kært. Ég eignaðist þarna fjölskyldu til hliðar við mína gömlu fjölskyldu; fólk sem gaman var að hitta og eiga samskipti við.

Sumarið 1971 fórum ég og konan mín Þórunn Kristjánsdóttir, í ferð norður um land og austur á Seyðisfjörð. Það voru hennar fyrstu kynni af föðurfólki mínu og óhætt er að segja að Þórunn, Garðar og Kalla og systkini mín náðu vel saman og áttu afar gott samband æ síðan.

Síðar varð það fastur liður að kíkja í heimsókn þegar ég var farinn að vera til sjós á millilandaskipum sem stundum fóru inn á Seyðisfjörð; koma í óvænt innlit, spjalla við Köllu um landsins gagn og nauðsynjar og njóta gestrisni hennar væri hún ein heima eða ef beðið var eftir að pabbi kæmi heim.

Þegar hann kom heim úr sinni vinnu, þá var oftar en ekki að hann gaf sér tíma til að fara með mig til að sýna mér ýmislegt, svo sem vinnustaðinn og vinnuteikningarnar. Byggingarnar sem verið var að byggja; fara í bíltúr um bæinn og þá var saga sögð! Öll virtust þessi hús eiga sér sögu líkt og bærinn sjálfur sem á sér mikla sögu frá fyrri tíð. Ógleymanlegur er bíltúrinn sem hann fór með mig í til að sýna mér norðurströnd fjarðarins. Þá var nú betra að halda sér fast! Alltaf var þess vandlega gætt í þessum ökuferðum að öryggisbeltin væru vandlega spennt og hjá honum var það einnig tryggilega gert, það er að segja fyrir aftan bak, þá þagnaði bjallan og allt var eins og það átti að vera!

Eftir að pabbi var hættur störfum og aldurinn farinn að færast yfir og við Þórunn í heimsóknum hjá honum og Köllu, þá fór hann að segja mér frá forfeðrum sínum. Mömmu sinni og pabba, uppruna þeirra og sitthverju fleiru sem var ómetanlegt að heyra, en einnig var gaman að því hve vel hann fylgdist með því sem var um að vera í þjóðfélaginu. Hann lá ekki á skoðunum sínum og talaði tæpitungulaust, sagði sína meiningu í meitluðum og velvöldum orðum. Sjaldan voru þau orð stór, heldur miklu frekar að orðunum væri þannig raðað að merkingin yrði stór, þó hitt gæti líka komið fyrir ef honum var verulega misboðið.

Á Seyðisfirði tengdist Ísland við útlönd um sæstreng um það leiti sem sunnlenskir bændur vildu tengjast umheiminum um loftskeyti og fóru í frægan útreiðatúr í tilefni þess. Aðrir tímar og önnur átök.

Nú er Seyðisfjörður, bærinn sem honum þótti svo vænt um breyttur. Í stað þess sem áður var, er komin ferja sem gengur milli Íslands og Evrópu, neisti sem þarf að blása lífi í með að tengja Seyðisfjörð vegakerfi landsins með jarðgöngum. Þau munu koma fyrr eða síðar og þá verður Fjarðarheiðin ekki til trafala. Lifna mun yfir bæ sem á undir högg að sækja og býr yfir einhverri traustustu höfn sem um getur. Ekki má heldur gleyma því að lífleg og blómstrandi listsköpun á sér stað í bænum og það var Garðar Eymundsson að öðrum ólöstuðum, sem átti svo drjúgan þátt í að kveikja það líf.

Kalla horfir nú á bak eiginmanni sínum og hefur mikils að sakna og margs að minnast. Samband þeirra kom mér fyrir sjónir sem afar fallegt og hlýtt. Talsvert ólíkar persónur sem náðu samt fullkomlega saman og áttu sér sameiginlegt markmið. Hann var byggingameistari og hefur komið að gerð margra mannvirkja, en hann átti líka önnur áhugamál sem hann hafði gaman af að tala um, eins og t.d. stangveiði, skák, steinasöfnun og myndlist.

Myndir sem hann ýmist teiknaði eða málaði munu vera víða til. Efst eru mér í huga teikningarnar af fjallahring Seyðisfjarðar sem hann teiknað og vann til bókar ásamt Vilhjálmi Hjálmarssyni og fleiru góðu fólki. Það var skemmtileg og eftirminnileg ferð, að aka á Seyðisfjörð fyrir um átta árum til að vera viðstaddur útgáfuhátíð höfðingjanna tveggja og annarra sem að henni stóðu.

Afi hafði rétt fyrir sér og meira en það. Pabbi var góður ,,strákur“ sem ég, kona mín og börn, nutum samverunnar með og sem gott er að minnast.

Hafi þau þökk fyrir Ríkarður og Karólína, hann fyrir að hafa talið í mig kjark og hún fyrir að hafa lagt sig fram um að halda tengslunum við.

Þökk fyrir allt.

Ingimundur, Þórunn og fjölskylda.

Það náði því ekki að vera ár á milli þeirra Garðars föður míns og Karólínu Þorsteinsdóttur. Hún var borin til grafar 10. febrúar síðastliðinn (2018); þau stóðu alla tíð þétt saman og voru oftar en ekki nefnd í sömu andrá og þess vegna þykir mér sjálfgefið að bæta þeim fátæklegu minningarorðum sem við hjónin settum saman um Köllu hér við.

Minning Karólínar Þorsteinsdóttur:

Í dag verður borin til grafar Karólína Þorsteinsdóttir, Kalla, eiginkona föður míns Garðars Eymundssonar og móðir fjögurra hálfsystkina minna.

Það var fermingarárið mitt sem ég hitti þau Garðar og Köllu í fyrsta skipti fyrir um 55 árum. Þau höfðu boðið mér til sín austur á Seyðisfjörð. Skemmst er frá því að segja að móttökurnar urðu ógleymanlegar og sama má síðan segja um öll þau skipti sem á eftir komu.

Tíminn leið og 1971 lögðum við Þórunn upp í ferð til Seyðisfjarðar til að hitta þau og efna til kynna milli þeirra og hennar. Ógleymanlegt var það ferðalag og fengum við höfðinglegar móttökur eins og við mátti búast. Kalla og Þórunn náðu afar vel saman og sama má segja um pabba. Þarna myndaðist það góða samband sem við hjónin nutum alla tíð síðan.

Börn okkar Þórunnar komu í heiminn eitt af öðru og í Köllu eignuðust þau ömmu, sem ætíð var ,,Kalla amma“. Ömmu sem þau minnast með mikilli hlýju.

Heimsóknirnar urðu fleiri eftir því sem árin liðu, bæði vegna þess að við fundum að til þeirra var gott og gefandi að koma, en einnig vegna ýmissa tilefna eins og gengur og þá var yndislegt í þau skipti þegar þau komu í heimsókn til okkar.

Á þeim tíma þegar ég vann á flutningaskipum, kom það nokkrum sinnum fyrir að skipin komu til Seyðisfjarðar. Þegar svo bar undir, var gott að fá sér göngutúr og banka upp á hjá þeim Köllu og föður mínum. Stundum bar svo við að hann var að heiman vegna vinnu sinnar og þegar þannig stóð á, naut maður þess að tylla sér niður og spjalla við Köllu. Hún kunni þá list að hlusta og þegar hún síðan lagði sitt til málanna, var ekki komið að tómum kofunum. Hún var með sterkar skoðanir á þjóðfélagsmálum sem og öðrum málum og tjáði sig þannig að eftir var tekið.

Nú er hún Snorrabúð stekkur og engin Kalla og enginn Garðar til að hitta í þessu gamla höfuðbóli austfirskra bæja. En maður kemur í manns stað, og þegar við Þórunn vorum á ferð um Austfirði síðastliðið sumar og komum á Seyðisfjörð, urðum við vitni að því að afa og ömmubörnin voru gengin í verkin; farin að lagfæra það sem farið var að láta á sjá og áhuginn og trúin á að hægt væri að ná árangri, fegra og bæta, leyndi sér ekki.

Þannig voru þau Garðar og Kalla, þeim þótti vænt um bæinn sinn og vildu honum allt það besta. Vonandi rætist draumur þeirra í því efni og kannski koma göng sem myndu þá tengja einhverja bestu höfn landsins við landið allt og verða firðinum og landshlutanum sem var þeim svo kær sú lyftistöng sem á vantar.
Blessuð sé minning Köllu og þökk sé henni fyrir hvernig hún auðgaði líf okkar. Hún var okkur afar kær.

Ingimundur og Þórunn.

Lífleg umræða for fram á Alþingi 22/02/2017 um landbúnaðarmál og matvælaframleiðslu.

Umræðuna hóf Silja Dögg Gunnarsdóttir frá Framsóknarflokknum og sagði m.a. um fæðuöryggi: ,, Matvælaöryggi er mjög hátt á Íslandi, ef ekki það hæsta sem gerist í heiminum. Tíðni sýkinga vegna matvæla er mjög lág. Ástæður þess að við höfum náð svo góðum árangri, […], er m.a. sáralítil notkun fúkkalyfja, […], gott eftirlit og bann við notkun hormóna í fóðri. Fátt er verðmætara en heilnæm og örugg fæða.[…] Ég tel að með innflutningi á hráu kjöti værum við að grafa undan matvælaöryggi á Íslandi en mig langar að heyra viðhorf hæstv. ráðherra varðandi það.” og síðar ,,Búfjárstofnar hér á landi eru afar viðkvæmir fyrir mögulegum utanaðkomandi sýkingum og mikilvægt er að íslensk stjórnvöld geti gripið til nauðsynlegra ráðstafana til að vernda íslenska búfjárstofninn og tryggja þannig fæðuöryggi.”
Þá vakti hún einnig athygli á að landbúnaðurinn væri háður ýmsum innfluttum aðföngum sem á þyrfti að halda til að tryggja svokallað fæðuöryggi.

Næst tók til máls Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, landbúnaðarráðherra, og sagði m.a. eftirfarandi:
,,Matvælaframleiðsla er okkur mikilvæg og hún er óumdeilanlega ein af undirstöðum íslensks atvinnulífs.[…], en landbúnaðurinn þjónar okkur með fjölbreyttri og góðri framleiðslu og þjónar fyrst og fremst innanlandsmarkaði með ákveðnum frávikum.”
,,[…] Markmið okkar er að samrýma enn betur hagsmuni bænda, neytenda, framleiðenda og umhverfis.” Þorgerður taldi þessa hagsmuni geta farið saman og lagði áherslu á hreinleika íslenskrar landbúnaðarframleiðslu og bætti síðan þessu við: ,,Í samræmi við þessa stefnu hefur nýlega verið tekin upp reglugerð um upprunamerkingar á kjöti. […] Það er einnig í skoðun að koma upp eftirlits- og vottunarkerfi vegna notkunar sýklalyfja í landbúnaðarframleiðslu sem ætti heldur betur að undirstrika sérstöðu íslenskrar framleiðslu.” Það kom einnig fram í máli hennar að mikilvægt væri að tekin yrði upp skimun fyrir fjölónæmum bakteríum.
Undir lok ræðu sinnar vék hún orðum sínum að tollasamningi þeim sem gerður var við ESB árið 2015, í tíð Sigurðar Inga Jóhannssonar sem þá var landbúnaðarráðherra. Samningur þessi er að mati ritara óheillaskref sem opnar fyrir aukinn innflutning á alifugla, svína og nautakjöti og er augljóslega gerðir með það fyrir augum að skipta á markaði fyrir kindakjöt inn til Evrópu í skiptum fyrir niðurgreidda afgangsframleiðslu á kjöti frá Evrópu inn til Íslands. Niðurgreidd afgangsframleiðsla Íslands er í þessu tilfelli lambakjöt, en frá ESB mun koma og kemur nú þegar kjúklinga- svína og nautakjöt.
Undir blálokin sagði Þorgerður eftirfarandi:,, Flest ríki hafa lagt áherslu á að draga úr framleiðslutengdum stuðningi og fara yfir í óframleiðslutengdan stuðning. Ég tel það vera jákvæða þróun.” Taldi hún nýgerðan búvörusamning vera til merkis um stefnu í átt til óframleiðslutengds stuðnings. Vist kann það að vera rétt að einhverju marki; vissulega finnast merki um breytingu í þá átt og eftir því sem líður á samninginn minnkar framleiðslutengdur stuðningur.

Síðar í umræðunni tók til máls þingmaðurinn Óli Björn Kárason og ætla ég að leyfa mér að birta hér drjúgan kafla úr ræðu hans:
,,[…] Fæðuöryggið felst hins vegar ekki einungis í því að tryggja nægilegt framboð af matvælum á hverjum tíma heldur líka í því að varan sem er í boði sé sú sem hún er sögð vera, hún sé heilnæm og heilbrigð og stefni ekki heilsu þjóðarinnar í hættu til lengri tíma. Ég hygg að við þurfum að ræða samspil fæðuöryggis við heilbrigðiskerfið og þann kostnað sem er fólginn í heilbrigðiskerfinu, sem er sívaxandi og verður eitt af mestu áskorunum sem fjárveitingavaldið á komandi árum mun standa frammi fyrir, að fjármagna heilbrigðiskerfið. Þar mun aðgangur að heilbrigðri fæðu verða eitt af lykilatriðum í lýðheilsu þjóðarinnar. Ef við ætlum að ná árangri í þessum efnum verður hæstv. landbúnaðarráðherra að gegna þar mikilvægu hlutverki.”
Geri ráð fyrir að flestir ábyrgir málsmetandi menn í samfélagi okkar geti tekið undir þessi orð þingmannsins og vonandi er að þeir sem harðast berjast fyrir óheftum innflutningi á landbúnaðarvörum hafi hug til að lesa orð hans.

Margir aðrir þingmenn lögðu sitt til málanna þó ég hafi ekki tekið það með í þessa samantekt og einna kúnstugastur var þar málflutningur þingmanns Pírata sem hafði það einna helst til málanna að leggja að kjötframleiðsla í núverandi mynd væri úrelt fyrirbrigði, því í framtíðinni yrði kjöt ræktað eftir pöntun án þess að dýr kæmu nokkuð þar við sögu.
Menn stigu svo sem fæti á Tunglið fyrir mörgum árum síðan en ekki eru neinir þeirrar tegundar sestir þar að svo vitað sé, ekki samt útilokað að á bakhliðinni sé eitthvað sem leynist, hver veit.